TÜRKİYE'NİN EN İYİ- EN KALİTELİ HUKUK/AVUKATLIK BÜROSU OLABİLMENİN İLK ŞARTI, HUKUKA İLGİ DUYAN HERKESİN ARADIĞI BİLGİYE KOLAY VE ÜCRETSİZ ULAŞMASINI SAĞLAMAKTIR.. SİTEMİZDE YER ALAN BİLGİLERİ İNCELERKEN ARADIĞINIZ SORULARIN CEVABINI BÜYÜK ÖLÇÜDE BULABİLECEKSİNİZ..SİTEDEKİ TÜM MAKALELER KONUNUN UZMANI TÜRKİYE'NİN EN İYİ AVUKATLARI- HUKUK MÜŞAVİRLERİ- ÜNİVERSİTE ÖĞRETİM ÜYELERİNCE HAZIRLANMIŞTIR...

,
 
Menu
Anasayfa Hakkımızda Kadromuz Çalışma Alanlarımız Linkler Önemli Bilgiler İletişim
TAZMİNAT HUKUKU Ö..T HARFİ İLE BAŞLAYAN MAKALELER ( TRAFİK KAZALARI VE ZAMANAŞIMI-TRAFİK KAZA VE KAZASI SEBEPLERİ) / 02-04-2013


ÖLÜMLÜ VEYA YARALAMALI TRAFİK KAZALARINDA TAZMİNAT DAVASI NASIL AÇILIR

Ülkemizde, araç kullanan kişilere yeterli eğitim verilmemesi, trafik denetimlerindeki yetersizlikler, yollardan kaynaklanan kusur ve aksaklıklar, alkollü araç kullanımı, trafik kurallarına riayetsizlik gibi nedenlerden her gün yüzlerce maddi hasarlı, yaralamalı ve ölümlü trafik kazası olmaktadır. Trafik kazaları neticesinde, kazaya karışanların canı veya vücut bütünlüğü yanında, maddi olarak da zararlar meydana gelmektedir. Trafik kazaları neticesinde oluşan maddi – manevi zararların nasıl tazmin edileceği aşağıda dile getirilmiştir.

Ölümlü Trafik Kazaları: Ülkemizde sıklıkla meydana gelen ölümlü trafik kazaları neticesinde, vefat edenin yakınları için talep edilecek tazimat hakları aşağıda belirtilmiştir.

Destekten yoksun kalma tazminatı,

Cenaze ve defin giderleri,

Vefat edenin, vefatı anına kadar yapılan tedavi giderleri ve diğer masraflar,

Kazaya karışan aracın uğradığı hasara ilişkin maddi tazminat,

DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATI

Trafik kazası neticesinde hayatını kaybeden müteveffanın yaşamı süresince destek olduğu ve vefat sonrasında bu destekten yoksun kalan kişiler için doğan maddi tazminata destekten yoksun kalma tazminatı denir. Destekten yoksun kalma tazminatını talep edebilecek kişiler;

Müteveffanın ailesi , (Ölenin Eşi, Anne, baba, çocuk ve kardeşler)

Ölen ile aralarında akrabalık bağı olmasa da, ölenden sağlığında destek aldığını ispat etmek suretiyle 3. kişiler de destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilirler.

VEFAT EDEN ÇOCUK İSE DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATI

Trafik kazası neticesinde, vefat eden çocuk ise, vefat edenin anne ve babası, çocuğun ileriki yaşlarında kendilerine destek olacağı nedeniyle destekten yoksun kalma tazminatı talep edebiliriler. Bu tazminat hesaplanırken, vefat eden çocuğun yaşı ile ileride destek olabileceği kişilerin yaşı ve diğer etkenler değerlendirilerek karar verilir.

VEFAT EDEN KİŞİNİN HASTANE VE TEDAVİ GİDERLERİ

Trafik kazası neticesinde hayatını kaybeden şahıs, vefatından önce tedavi görmüş veya ölenin yakınları tarafından tedaviye ilişkin başkaca masraflar yapılmışsa, yapılmış olan bu masraflar da maddi tazminat kapsamında, davalı taraftan istenebilir.

VEFAT EDENİN CENAZE VE DEFİN GİDERLERİ

Trafik kazası neticesinde hayatını kaybedenin cenaze ve defin giderleri de maddi tazminat kapsamında davalıdan talep edilecektir. Bu giderler;

Defin giderleri,

Cenazenin bir yerden bir yere taşınması için gereken zorunlu masraflar,

Kefen masrafı,

Yemek giderleri vb. giderlerdir.

Genellikle Mahkemelerce yapılan uygulamalarda, yukarıda sayılan giderler için maktu olarak belirlenmiş 1.000 TL – 2.000 TL arası bir rakam takdir edilse de, ölenin yakınları, mahkeme tarafından belirlenen bedelden daha fazla masraf yaptığını ispatladığı takdirde, Mahkemenin ispatlanan bedel oranında karar vermesi gereklidir.

ÖLÜMLÜ TRAFİK KAZASI MANEVİ TAZMİNAT

Ölümlü trafik kazası neticesinde vefat edenin , yakınlarının , ölüm nedeniyle yaşadığı üzüntü ve ıstırabın bir parça da olsa tatmin edilebilmesi amacıyla kanun koyucu tarafından öngörülmüş bir tazminat türüdür. Ölümlü trafik kazası nedeniyle talep edilen manevi tazminata ilişkin takdiri yasa koyucu münhasıran hakime vermiştir. Dosya Hakimi talep konusu maddi tazminata ilişkin karar verirken, dosyaya sunulan raporlar ve diğer maddi deliller doğrultusunda hareket etmek zorunda iken, ölümlü trafik kazası neticesinde manevi tazminat hususunda, hakim karar verme serbestisine sahiptir. Fakat bu serbesti , hakimin keyfi bir şekilde karar verebileceği anlamına da gelmemektedir. Dosya hakimi, davalı ve davacı  tarafların sosyo-ekonomik durumları, ölümlü trafik kazasının ve bunun neticesinde gerçekleşen vefatın ilgililer üzerindeki etkisi gibi gerçekleri dikkate alarak hakkaniyete uygun bir tazminata hükmedecektir.

Yaralamalı Trafik Kazaları: Yaralamalı trafik kazalarında, kaza neticesi yaralanan kişinin yaşamı sürdüğü için destekten yoksun kalma tazminatı yoktur. Trafik kazası neticesinde kazadan etkilenen kişi,

Kaza dolayısı ile yapılan tedaviye ilişkin giderleri,

Kaza dolayısı ile hastanede veya evinde yattığı, tedavi gördüğü süreç içerisinde çalışamadığı için mahrum kaldığı gelirlerin tazminini isteyebilir.

Kaza nedeniyle yaşadığı elem ve ıstırap için yine manevi tazminat talep edebilecektir.

 İş Göremezlik Tazminatı: Trafik kazası neticesinde yaralanan kişide uzuv kaybı, kısmi veya tamamen felç olma durumu veyahut ta meslekte belli oranlarda kazanma gücünü kaybedenler bu nedenlerden dolayı tazminat isteme hakkına sahip olacaktır.

Trafik Kazası Sonrası Araçta Aeydana Gelen Maddi Zararlar: Tarafik kazası neticesi, kazaya karışan araçtaki maddi zararlar da, trafik kazasında kusurlu olan şahıstan ve kusurlu aracın sigorta şirketinden talep edilebilecektir.

Trafik Kazası Sonrasında Kime Karşı Maddi Tazminat Davası Açılır :

Maddi Tazminat davalarında asıl davalı taraf , kusurlu aracın sürücüsüdür. Aracı kullanan şahıs rüşt sahibi değilse – çocuksa, akli melekeleri yerinde değilse vb.- bu şahsa velayeten velisine davanın yöneltilmesi gerekir.

Maddi Tazminat davalarında diğer davalı, aracın işleteni olan şahıs veya kurum olacaktır. Trafik kazasını yapan kişi ve aracın ruhsat sahibi farklı kişiler ise, dava hem kazayı yapan şahsa hem ruhsat sahibine karşı açılabilir. Önemle belirtmek gerekir ki,  sadece aracın ruhsat sahibi olmak, davalı olmak için yeterli değildir. Kazaya karışan araç eğer gerçekten ruhsat sahibinin fiili tasarrufunda ise dava ruhsat sahibine de açılacaktır. Ancak ruhsat sahibi aracı farklı bir şahsa veya kuruma noter kanalıyla satışını yapmış ancak henüz trafikte devir yapılmamışsa o zaman davanın muhatabı aracı noter kanalıyla satın alan ve fiili tasarrufuna alan şahıs olacaktır.

 TRAFİK KAZALARINDA SİGORTA ŞİRKETLERİNİN SORUMLULUĞU :

Trafik kazası neticesinde açılacak maddi tazminat davalarında, kusurlu tarafa ait aracın Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası kapsamındaki trafik sigortası, kaza neticesinde meydana gelen maddi zararları (kazaya karışan)  sigortalı ile birlikte müştereken ve müteselsilen ödemek zorundadır. Sigorta şirketinin sorumluluğu, sigorta poliçesinde belirtilen rakamla sınırlıdır. Halen Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası kapsamındaki poliçe miktarları 100.000 TL ile 175.000 TL arasındadır. Bu nedenle, trafik kazası neticesinde meydana gelen zarar 300.000 TL olsa bile , sigorta şirketi poliçede belirtilen rakamla sorumlu olacaktır. Genellikle sigorta şirketleri meydana gelen trafik kazası dolayısı ile sadece maddi zararlardan sorumlu olup manevi zararlardan bir sorumluluğu söz konusu değildir. Fakat poliçede, sigorta şirketine manevi tazminat için ekstra bir prim ödenmiş ve manevi tazminat da poliçe kapsamına alınmış ise, sigorta şirketi manevi tazminat konusunda da sorumlu olacaktır.

Trafik Kazasına Karışan Kusurlu Araç Sigortasız İse :

Kanun gereği, trafiğe çıkan tüm araçların Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası yaptırması şarttır. Bu sigortayı yaptırmayan kişiler için idari para cezası uygulanmaktadır. Fakat buna rağmen, Zorunlu Mali Mesuliyet Sigortası yaptırmayan ve kazaya karışan araç ile ilgili nasıl bir işlem yapılacaktır. Bu durumda kanun gereği “Güvence Hesabı” adı verilen fon oluşturulmuştur. Trafik kazası neticesinde maddi zarara uğrayan kişi, bu zararını, kusurlu tarafın sigortacısı olarak Güvence Hesabına dava açmak yolu ile tahsil edecektir. Güvence Hesabı’nın trafik kazası nedeniyle oluşan maddi zararlara ilişkin sorumluluk sınırları kanun ile düzenlenmiştir.

Trafik Kazasında Kusurlu Taraf (Kazaya Neden Olan ve Çarpan Kişi) Belli Olmadığı Takdirde : Çarpanı belli olmayan trafik kazalarında, zarara uğrayan taraf, uğramış olduğu maddi zararların tazmini için yine Güvence Hesabına başvurabilir ve uğramış olduğu zararların tazminini buradan talep edebilir.

TRAFİK KAZALARINDA TAZMİNAT HESABI :

1. Trafik Kazasında Kusur ve Tazminat Hesabı :

Trafik kazası nedeniyle hesaplanacak maddi tazminat kusur oranına göre değerlendirilir. Örneğin kaza neticesinde meydana gelen 100.000 TL lik maddi zararda, kazaya karışan  araçlardan birisi %70 , diğeri %30 kusurlu ise, %70 kusurlu olan taraf, kusurlu aracı işleteni ve sigortacısı 70.000 TL oranında sorumlu olacaktır.

2. Tazminat Hesaplamalarında Evlenme İndirimi: Ölümlü trafik kazası neticesinde, eşini kaybetmiş olan tarafın, ileride tekrar evlenebilme ihtimalleri ve tekrar evelnme neticesinde, evlenecekleri kişilerden sağlayacakları desteklerden ötürü, hesaplanacak olan  tazminattan belli oranlarda indirim yapılmaktadır. Yapılan hesaplamada Mahkemeler AYİM’nin vermiş olduğu bir kararda uyguladığı kriterleri dikkate alarak buna göre hesaplama yapmaktadır.

AYİM (Askeri Yüksek İdare Mahkemesi) tablosuna göre; kocası vefat eden bir kadının evlenme şansı;

17-20 yaş arası % 52

21-25 yaş arası % 40

26-30 yaş arası % 27

31-35 yaş arası % 17

36-40 yaş arası % 9

41-50 yaş arası % 2

51-55 yaş arası % 1

Yukarıdaki yüzdeler, çocuksuz eşler için olup, AYİM uygulamasında 18 yaşından küçük her çocuk için % 5 indirim yapılmaktadır.

AYİM (Askeri Yüksek İdare Mahkemesi) tablosuna göre; Karısı vefat eden bir erkeğin evlenme şansı ;

17-20 yaş arası erkekler % 90

21-25 yaş arası erkekler % 70

26-30 yaş arası erkekler % 48

31-35 yaş arası erkekler % 30

36-40 yaş arası erkekler % 15

41-50 yaş arası erkekler % 4

51-55 yaş arası erkekler % 2

Sermaye Payı İndirimi: Hesap edilen tazminat miktarından SGK tarafından ödenen bir sermaye payı ödencesi var ise bu da tazminattan indirim sebebi sayılmaktadır.

 



TRAFİK KAZALARI VE ZAMANAŞIMI

1) 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun "zamanaşımı" başlıklı 109. maddesinin 1. fıkrasında (2) yıllık zamanaşımından sözedilmiş ise de, bu süre çok ayrık durumlar dışında yalnızca araç hasarında söz konusudur. Ölüm ve yaralanmalarda 109. maddenin 2. fıkrasındaki uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri (sürücü, işleten, girişimci, sigortacı ayrımı yapılmaksızın tümü hakkında) uygulanır. Çünkü, ölüm ve yaralanma ile sonuçlanan kazalar cezayı gerektiren eylemlerdir; kusurlu sürücü hakkında ceza hükümleri uygulanır. 2918 Sayılı Yasanın 85/son maddesine göre, işleten (araç sahibi, girişimci vb.) sürücünün kusurundan "kendi kusuru gibi sorumlu" olduğundan ve yasanın 91. maddesine göre sigortacı işletenin sorumluluğunu belli bir miktara kadar üstlenmiş bulunduğundan tümü hakkında yasanın 109/2. maddesindeki uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri uygulanır.

2) Uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri, eski 765 sayılı Türk Ceza Kanunu´nun 455-459. maddelerindeki eylemler nedeniyle 102. maddeye göre, bir ölü veya bir yaralı varsa (5) yıl, birden fazla ölü ile bir ölü ve bir veya birden fazla yaralı varsa (10) yıl iken, 5237 sayılı Yeni Türk Ceza Yasası´nın yürürlüğe girmesinden sonra yasanın 66´ncı maddesine göre, bir ölü veya bir yaralı varsa ( yıl, birden fazla ölü ile bir ölü ve bir veya birden fazla yaralı varsa (15) yıl olmuştur.

Aşağıda, trafik kazalarına ilişkin kısa ve özlü açıklamalar yapıldıktan sonra, zamanaşımı süreleri, zamanaşımının başlangıcı, işleyişi, kesilişi anlatılmış; Yargıtay kararlarından örnekler verilmiştir.

I- TRAFİK KAZALARI

1- Tanım

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 3. maddesinde trafik kazası "Karayolu üzerinde hareket halinde olan bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma ve maddi zararla sonuçlanmış olan olay" olarak tanımlanmıştır.

Bir başka ve daha geniş tanıma göre de: "Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ile iş makineleri ve lâstik tekerlekli traktörlerin karıştığı ölüm, yaralanma ve maddi zararla sonuçlanan kazalar trafik kazası´dır."

Bir olayın yasa kapsamında "trafik kazası" sayılabilmesinin koşulları şunlardır:

a) Kaza, karayolu üzerinde meydana gelmiş olmalıdır.

b) Olaya hareket halinde olan bir veya birden fazla araç karışmış olmalıdır.

c) Olay sonunda ölüm, yaralanma ve maddi zarar doğmuş bulunmalıdır.

d) Olay ile ölüm, yaralanma maddi zarar arasında "nedensellik bağı" kurulabilmelidir.

2- Oluş biçimlerine göre trafik kazası türleri

Trafik kazaları:

a) İki veya daha fazla aracın çarpışması biçiminde;

b) Çarpışan araçların ardı sıra başka araçların da karışması ile zincirleme;

c) Sürücü hatası sonucu tek yanlı kaza biçiminde;

d) Tek yanlı, ancak yol kusurlarının da etken olması ile;

e) Motorlu aracın yayalara çarpması biçiminde;

f) Motorlu aracın, taşıdığı yolculara zarar vermesi biçiminde;

g) Motorlu aracın hayvanlara, nesnelere ve tesislere çarpması biçiminde;

h) Aracın düzenli bakımının yapılmamasından kaynaklanan teknik arıza biçiminde;

i) Aracın imalât hatasından kaynaklanan teknik arıza biçiminde;

ı) Demiryolu geçidinde tren ile kara motorlu aracının çarpışması biçiminde;

k) Karşı konulmaz doğa olayı (mücbir sebep) nedeniyle gerçekleşebilir.

3- Uygulanan yasalara göre trafik kazası türleri

Olay, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nda tanımlanan "trafik kazası" biçiminde gerçekleşmekle birlikte, aynı zamanda iş kazası sayılmakta veya yolcu ve yük taşıyanın sorumluluğunu gerektirmekte ise, uygulanacak yasa hükümlerine göre trafik kazaları üçe ayrılır. Bunlar:

a) Olağan trafik kazaları (2918 sayılı KTK)

b) Trafik-iş kazaları (2918 sayılı KTK, 4857 sayılı İş Kanunu, Sosyal Güvenlik Yasaları)

c) Yolcu ve yük taşıma kazaları (2918 sayılı KTK., 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu´nun taşıma ile ilgili hükümleri)

Kuşkusuz tüm bu kaza türlerine Borçlar Kanunu´nun ilgili hükümleri ile eylemin suç niteliği taşıması durumunda Türk Ceza Kanunu hükümleri uygulanacaktır.

II- TRAFİK KAZASI NEDENİYLE DAVA TÜRLERİ

1- Ölüm nedeniyle maddi ve manevi tazminat (BK. m. 45, 47)

Trafik kazasında ölen kişinin desteğinden yoksun kalanlar, mirasçılık söz konusu olmaksızın, kaza sorumlularından (işletenden, sürücüden, sigortacıdan) maddi ve manevi tazminat (BK. m. 45/2), cenaze giderleri ve ölüm hemen gerçekleşmemiş ise kaza gününden ölüm gününe kadar hastane ve yol giderleri başta olmak üzere yapılan her türlü masraflarını ve kazanç kayıplarını (BK. m. 45/1) isteyebileceklerdir.

2- Bedensel zarar nedeniyle maddi ve manevi tazminat (BK. m. 46, 47)

Trafik kazasında yaralanan kişilerin bedensel zararlarını şöyle bölümlendirebiliriz:

a) Kalıcı sakatlık (sürekli kısmi veya sürekli tam işgöremezlik) durumu;

b) Geçici işgöremezlik durumu;

c) Kalıcı veya geçici ruhsal bozukluk;

d) Mevzuattaki eksiklik nedeniyle sakatlık oranı verilemeyen estetik zararlar.

Bedensel zararlar nedeniyle açılacak tazminat davalarında istek kalemlerini de şöyle sıralayabiliriz:

a) Kalıcı sakatlık sonucu kazanç kaybı ve kazançlarda bir eksilme olmasa bile güç (efor) kaybı nedeniyle maddi ve manevi tazminat;

b) İleri derecede sakatlıkta, yaşam boyu başkasının bakımına muhtaç olma durumunda "bakıcı" giderleri;

c) Geçici işgöremezlik durumunda kazanç kaybı veya iyileşme süresince başkasının yardımına ve bakımına gereksinim nedeniyle o kişinin emeğinin karşılığı;

d) Tedavi ve iyileşme giderleri, ameliyat giderleri ile iyileşme süresince yapılan her türlü harcamalar, kaza geçirenin ve yakınlarının yol, yeme-içme, barınma giderleri.

Borçlar Kanunu 46. maddesi 1. fıkrasında, zarar görene, kapsamını belirtmeksizin "bütün masraflarını" isteme hakkı tanınmıştır. Masraflar kavramının kapsamına, zarar görenin, beden bütünlüğünü eski haline getirmeye, yani iyileşmeyi sağlamaya veya hastalık ya da sakatlığın artmasını önlemeye yönelik harcamak durumunda olduğu ve ilerde harcaması olası bütün masraflar girer. BK. 46. maddesi, yalnızca bedensel değil, ruhsal bütünlüğün zarara uğratılması durumunda da uygulanır. Bazı durumlarda bedensel bütünlüğün zarar görmesi, çalışma gücünü etkilememiş olsa bile, ruhsal sarsıntı ve kişide yarattığı sinir bozukluğu bir takım maddi ve manevi zararlara neden olabilir. Gerek bilimsel ve gerekse yargısal görüşlere göre, bedensel tamlığın bozulması kavramına, insan vücudunda herhangi anatomik bir değişikliğe yol açacak (çarpma, vurma, kırma, yaralama gibi) etkenlerden başka; bedensel bozukluğa yol açmayan, ancak kişide ruhsal ve sinirsel etkiler yaratan durumlar da girer.

3- Kaza geçiren kişinin yakınlarının maddi ve manevi zararları

Yalnız kaza geçirenin değil, anne, baba, eş, çocuk, kardeş gibi yakınların da olay nedeniyle ruhsal sarsıntı, kalp krizi ve benzeri rahatsızlıklar geçirmeleri de maddi ve manevi tazminat konusu olabilir. Çünkü bu durumda onların zararları ile haksız eylem arasında uygun nedensellik bağı vardır. Örneğin, gözlerinin önünde cereyan eden bir trafik kazasında feci şekilde ellerini veya ayaklarını kaybeden bir çocuğun annesinin geçirdiği şok sonucu ruhsal ve sinirsel dengesinin bozulması, maddi ve manevi tazminat isteğini haklı kılar. Bu zarar, dolaylı değil, zarar görenin kişiliğinde doğrudan doğruya doğan bir zarardır.

Yaralanarak bedensel zarara uğrayan oğlu yüzünden, ruh sağlığı bozulup tedavi olmak zorunda kalan baba, aradaki nedensellik bağı nedeniyle manevi tazminatın yanı sıra, kendisi için yaptığı giderleri ve işten kalma nedeniyle kazanç kayıplarını da isteyebilecektir.

4- Araç ve eşya hasarı nedeniyle tazminat

Trafik kazasında aracı hasarlanan veya araçtaki eşyaları zarar gören kişi, kusursuzluğu veya karşı tarafın kusuru oranında maddi zararlarını isteyebilecektir. Böyle bir davada zamanaşımı süresi KTK. 109. maddesi 1. fıkrasına göre (2) yıl ise de, aynı kazada ölüm ve bedensel zarar da varsa, zararın bütünlüğü ilkesince, 109. maddenin 2. fıkrasındaki uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri araç ve eşya hasarı isteklerinde de uygulama yeri bulacaktır.

III- TRAFİK KAZALARINDAN SORUMLU OLANLAR

1- İŞLETENLER

Motorlu araç işletenler, 2918 sayılı KTK´nun iki ayrı maddesinde tanımlanmış ve sınıflandırılmışlardır.

Yasanın 3. maddesindeki tanıma göre: "İşleten, araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehin gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği veya araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır."

Yasanın "hukuki sorumluluğa" ilişkin 85. maddesi 1. fıkrasına göre: "Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün ünvanı veya işletme adı altında veya bir teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan ortaklaşa ve zincirleme sorumlu olurlar." İşletenlerin bu sorumluluğu "tehlike sorumluluğu"dur.

İşletenlerin "tehlike" ilkesince sorumluluklarının doğal sonucu, sürücünün ve yardımcı kişilerin kusurlu eylemlerinden "kendi kusuru gibi" sorumlu olmasıdır. Bu konu 2918 sayılı KTK´nun 85. maddesi "Son" fıkrasında yer almış; "İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur" denilmiştir. Bu nedenledir ki, uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri araç sahibi, işleten ve işleten sayılanların tümüne uygulanır.

Yasadaki tanımlara göre, trafik kazalarından "tehlike sorumluluğu" ilkesince sorumlu olan ve sürücü ile yardımcı kişilerin kusurundan "kendi kusuru gibi" sorumlu tutulan işletenleri şöyle bölümlendirebiliriz:

a) Araç sahibi-işleten

b) Bir şirket (firma) ünvanı altında motorlu araç işletenler

c) Motorlu araçlarla yolcu ve yük taşıma işlerine katılan taşımacı, girişimci, üstlenici, gezi ve tur düzenleyici, bilet ve irsaliye düzenleyerek, yolcu ve yük taşıma işlerine aracılık ederek motorlu aracın işletilmesine doğrudan veya dolaylı katılan, motorlu aracın işletilmesinden ekonomik yarar sağlayan tüm gerçek ve tüzel kişiler

d) Mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta, alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen kişiler

e) Aracın uzun süreli kiralanması, ariyet veya rehin alınması gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişiler

Motorlu araç işletenler ve işleten gibi sorumlu olanlar, 2918 sayılı KTK´nun 86. maddesi 1. fıkrasına göre: "Kendilerinin veya eylemlerinden sorumlu tutuldukları kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin veya bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederlerse sorumluluktan kurtulurlar."

2- İŞLETEN GİBİ SORUMLU OLANLAR

2918 sayılı KTK´nun çeşitli maddelerine göre, motorlu araçların işletilmesiyle dolaylı olarak ilişiği bulunan bazı kişiler de, doğrudan işleten konumunda olmamalarına karşın, işleten gibi sorumlu sayılmışlar; bu arada motorlu aracı herhangi bir biçimde ele geçiren ve kullanan kişiler de işleten gibi zarardan sorumlu tutulmuşlardır. Bunlar, yasanın çeşitli maddelerine göre aşağıda açıklanmıştır.

a) Motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunanlar

Yasanın 104. maddesine göre: "Motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunan teşebbüslerin sahibi, gözetim, onarım, bakım, alım-satım, araçta değişiklik yapılması amacı ile veya benzeri bir amaçla kendilerine bırakılan bir motorlu aracın sebep olduğu zararlardan dolayı, işleten gibi sorumlu tutulurlar."

b) Yarış düzenleyicileri

Yasanın 105. maddesine göre, yarış düzenleyicileri yarışa katılanların veya onlara eşlik edenlerin araçları ile gösteride kullanılan diğer araçların sebep olacakları zararlardan dolayı motorlu araç işletenin sorumluluğuna ilişkin hükümler uyarınca sorumludurlar (m. 85).

c) Devlet ve kamu kurumları

Yasanın 106. maddesine göre: "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır."

d) Motorlu aracı çalan veya gasp eden kişiler

Yasanın 107. maddesine göre: "Bir motorlu aracı çalan veya gasp eden kimse, işleten gibi sorumlu tutulur. Aracın çalınmış veya gasp edilmiş olduğunu bilen veya gereken özen gösterildiği takdirde öğrenebilecek durumda olan aracın sürücüsü de onunla birlikte ortaklaşa sorumludur. İşleten, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu olduğu kişilerden birinin aracın çalınmasında kusurlu olmadığını ispat ederse, sorumlu tutulamaz. İşleten, sorumlu olduğu durumlarda diğer sorumlulara rücu edebilir."

3- SÜRÜCÜ VE YARDIMCILARI

a) Sürücü

2918 sayılı KTK´nun 3. maddesindeki tanıma göre: "Sürücü, karayolunda motorlu ve motorsuz bir aracı veya taşıtı sevk ve idare eden kişidir." Ayrıca "şoför" tanımı yapılmış ve "Şoför, karayolunda ticari olarak tescil edilmiş bir motorlu taşıtı süren kişidir" denilmiştir.

Motorlu aracı kullanan sürücülerin ölüm, yaralanma ve maddi hasarla sonuçlanan kazalardan dolayı sorumlu tutulabilmeleri için, kazanın meydana gelişinde kesinlikle "kusurlu" olmaları gerekir. Onların sorumluluğu "tehlike sorumluluğu" değil, yalnızca "kusur sorumluluğu"dur. Eğer kazanın nedeni, sürücü kusuru değil de "teknik ârıza" ise, sürücü sorumlu tutulamaz. Çünkü, motorlu aracın düzenli olarak bakım ve onarımından işleten sorumludur. Şu kadar ki, kazaya neden olan motor arızası, sürücünün yanlış ve özensiz kullanımı sonucu ise, belirlenecek kusur oranı üzerinden işletenle birlikte sürücü de sorumlu olur.

Sürücü kusurunun belirlenmesinde, önemli olan "kazanın nedeni"dir. Bir başka anlatımla, zararlı sonuç ile sürücünün davranışı arasında "nedensellik bağı" kurulabilmelidir. Eğer bu bağ kurulamıyorsa, kazanın nedeni, sürücü kusuru değilse, sürücü belgesiz veya yetersiz belgeyle araç kullanılmış olması durumlarında, sürücü zarardan sorumlu tutulamaz. Bunun gibi, sürücü alkollü olup da kazanın nedeni alkol değilse gene sorumlu olmaz.

b) Sürücü yardımcıları

2918 sayılı KTK´nun 3. maddesinde yardımcı kişiler "Hizmetli" nitelemesiyle: "Araçlarda, sürücü hariç, araç veya taşıma hizmetlerinde süreli veya süresiz çalışan kişiler ile iş makinelerinde sürücü dışındaki kişiler" diye tanımlanmıştır.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 34. maddesi gereği yürürlüğe konulan Karayolu Taşıma Yönetmeliği´nin 58-59. maddelerinde yardımcı kişiler ve nitelikleri şöyle açıklanmıştır:

1. Taşımacılar, hizmetleri yürütebilecek yeterli sayı ve nitelikte personel bulundurmakla yükümlüdürler. Yeterli sayı ve nitelikte personel istihdam edilmemesi durumunda doğacak her türlü zarar ve ziyandan sorumludurlar.

2. Taşıma işlerinde çalıştırılanlar, hizmetin gerektirdiği niteliklere ve bu yönetmelikte yer alan mesleki yeterlilik belgelerine sahip olmak zorundadırlar.

3. Üstlendikleri hizmet ile ilgili görev ve sorumluluklarını yerine getirmek zorundadırlar. İşyeri ve işyerinin güvenliğini tehlikeye düşürecek fiil ve eylemlerde bulunamazlar.

Sürücü yardımcıları, çoğunlukla yolcu taşıyan otobüslerde şoför yardımcısı, hostes, bagaj sorumlusu gibi kişilerdir. Kamyonlarda genellikle yükleme-boşaltma ve manevra gibi işlerde çalıştırılan "şoför muavini" bulunur. Bu kişilerin kazaya neden olmaları, zararlı sonuçlardan sorumlulukları çok az rastlanan durumlardır. İşletenler, bunların da zararlandırıcı eylemlerinden 2918 sayılı KTK´nun 85/son maddesi gereği "kendi kusurları gibi" sorumlu olurlar.

4- TAŞIMACILAR

Yolcu ve yük taşıma işleriyle uğraşan gerçek ve tüzel kişiler, hem "motorlu araç işleten" olarak 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümlerine göre ve hem de "taşımacı"olarak Türk Ticaret Kanunu ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu hükümlerine göre sorumludurlar. Taşımacıların sorumlulukları, motorlu araç işletenlerin sorumluluklarına oranla daha fazladır. Çünkü:

a) Motorlu araç işletenlerin (araç sahiplerinin) sorumlulukları "trafik kazası" ile sınırlı iken, taşımacılar, taşımanın başladığı yerden bittiği yere kadar araç içinde ve dışında meydana gelen her türlü zararlardan sorumludurlar. Daha geniş bir anlatımla:

Motorlu araç işletenler, 2918 sayılı KTK´nun 3. maddesindeki tanıma ve 85. maddesi hükmüne göre "Karayolu üzerinde hareket halinde olan bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma ve maddi zararla sonuçlanan" trafik kazalarından sorumlu iken,

Taşımacılar ve taşıma faaliyetlerine katılanlar, Türk Ticaret Kanunu´nun 781. maddesine göre "Eşyanın kendilerine teslim edildiği tarihten gönderilene teslim olunduğu tarihe kadar geçen süre içinde her türlü zarardan ve hasardan sorumludurlar." Gene Türk Ticaret Kanunu´nun 806. maddesi ile 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 7. ve 17. maddelerine göre "Taşımacılar, yolcuların sağlıklı, rahat ve güvenli bir yolculuk yapmalarını sağlayacak her türlü önlemleri almakla ve onları gidecekleri yere sağ ve sağlıklı olarak ulaştırmakla yükümlü olup, taşıtın kalkış noktasından varış noktasına kadar taşıt içinde veya duraklama yerlerinde yolcuların uğrayacakları her türlü zararlardan sorumludurlar."

b) Taşımacılar ve taşıma faaliyetine katılanlar, hem "tehlike sorumlusu" ve hem de "kusur sorumlusu" oldukları gibi, motorlu araç işleten olarak 2918 sayılı KTK´nun 85/Son maddesine ve taşımacı olarak Türk Ticaret Kanunu´nun 782. maddesine göre çalıştırdıkları kişilerin kusurundan "kendi kusuru gibi" sorumludurlar.

c) Taşımacılar, Türk Ticaret Kanunu´nun 806. maddesi 2. fıkrasına ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 18. maddesi 2. fıkrasına göre "Kendilerinin veya eylemlerinden sorumlu tutuldukları kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya hak sahibinin ya da bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederlerse sorumluluktan kurtulurlar."

5- İŞVERENLER

Motorlu araç işletenler ve taşımacılar, çalıştırdıkları kişilerin "işvereni" olarak, İş Yasası ve Sosyal Güvenlik Yasaları hükümlerine göre ve "tehlike sorumluluğu" ilkesince çalıştırdıkları kişilerin geçirdikleri "iş kazalarından" sorumludurlar. Motorlu araçlarda ve taşıma işlerinde çalıştırılanların "iş kazası" geçirmeleri genellikle ve çoğunlukla "trafik-iş kazası" biçiminde olur. Burada asıl konumuz trafik kazaları olmasına göre, yalnızca "trafik-iş" kazaları üzerinde durulacaktır.

Trafik-İş kazası, "işveren tarafından verilen işin, bir motorlu taşıtın kullanılmasını veya taşıtı kullanana yardım edilmesini gerektirmesi ya da işin yapılacağı yere işveren tarafından sağlanan taşıtla götürülüp getirilme veya iş gereği yolculuk yapılması sırasında işçinin geçirdiği kaza" olarak tanımlanabilir. Buna tanıma göre, trafik-iş kazasının unsurlarını şöyle sıralayabiliriz:

a) İş kazası bir "taşıt kazası" biçiminde olmalıdır.

b) Kaza geçiren işçi, bedence ve ruhça bir zarara uğramış veya ölmüş bulunmalıdır.

c) Kaza, işveren tarafından yürütülen bir işle ilgili olmalıdır.

d) İşçi, işverene ait işi yaptığı veya işveren tarafından görevli olarak bir yere gönderildiği ya da işveren tarafından sağlanan araçla taşındığı sırada bir taşıt kazası geçirmiş olmalıdır (5510 Sayılı Yasa m. 13, 506 Sayılı Yasa m. 11/A).

4857 sayılı İş Yasası´nın 2. maddesi 3. fıkrasına (eski 1475 Sayılı Yasanın 1. maddesi 2. fıkrasına) göre "araçlar" işyeri kapsamındadır. 4857 Sayılı Yasanın 66. maddesinde (eski 1475 Sayılı Yasanın 62. maddesinde) belirtilen süreler, iş süresinden sayılır. Bunların taşıtlarla ve taşımalarla ilgili olanları şunlardır:

a) İşçilerin işveren tarafından işyerlerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere götürülüp getirilmeleri sırasında yolda geçen süreler;

b) İşçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi sırasında, asıl işini yapmaksızın geçirdiği süreler;

c) Ayrıca işveren, ister kendine ait olsun, ister kiralanmış bulunsun, servis araçlarında meydana gelen kazalardan dolayı "işveren" ve "işleten" olarak sorumludur (506 Sayılı Yasa m. 11/A-e ve 5510 Sayılı Yasa m. 13-e).

İşveren olarak, motorlu araç işletenlerin çalıştırdıkları kişilere karşı sorumlulukları, üçüncü kişilere karşı sorumluluklarından farklı ve daha ağırdır. Çünkü, işletenler, işveren olarak, trafik ve taşıma ile ilgili yasaların yanı sıra, iş ve sosyal güvenlik yasalarına göre de (çalıştırdıkları kişilere karşı) sorumludurlar. 4857 sayılı İş Kanunu´nun 77. maddesine (eski 1475 Sayılı Yasa 73. maddesine) ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliğine ilişkin tüzük ve yönetmelik hükümlerine göre: "İşverenler işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. İşverenler işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek, işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler, alınması gerekli tedbirler, yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimini vermek zorundadırlar."

Daha somut bir anlatımla, işveren, , kazanın olmaması için akla gelebilecek her türlü önlemleri almış, ayrıca özen ve gözetim görevini yerine getirmiş bulunmalıdır. Buradaki sorumluluk, 27.03.1957 gün ve 1/3 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı´nda açıklandığı üzere, işverenin "özen ve gözetim ödevinin" objektif olarak yerine getirilmemesinden kaynaklanan "kusura dayanmayan" bir sorumluluktur.

İşverenin sorumluluğu, ancak zarar görenin veya üçüncü kişinin tam ve ağır kusuruyla ya da mücbir sebeple ortadan kalkabilir. Bunun dışında, işveren ve işleten, doğrudan bir kusuru bulunmasa bile "tehlike sorumluluğu" ilkesince, doğan maddi ve manevi zararları ödemekle yükümlüdür. Başka bir anlatımla, işverenin "trafik-iş" kazasından sorumlu tutulabilmesi için, kazanın oluşu ile çalıştırılan kişinin işçinin ölümü veya bedensel zarara uğraması arasında "nedensellik bağı" kurulabilmeli; işverenin sorumluluğu ile kaza arasındaki nedensellik bağının, işçinin ya da üçüncü kişinin tam kusuru ile kesilmemiş olmalıdır. Eğer "nedensellik bağı" kesilmişse, çok ayrık durumlar dışında, işveren (işleten) sorumlu tutulamaz.

6- SİGORTACILAR

Trafik kazaları nedeniyle sigortacıların sorumlu oldukları "zorunlu" veya "isteğe bağlı" sigorta türleri ve ilgili yasalar şunlardır:

a) Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 91. maddesine göre motorlu araç işletenler Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası yaptırmak ve 101. maddeye göre Türkiye´de kaza sigortası dalında çalışmaya yetkili sigorta şirketleri, Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortasını yapmakla yükümlüdürler. Yasanın 88. maddesinde sorumlular arasında bir ayrım yapılmadığı için, zorunlu sigorta koşulları çerçevesinde işletenin sorumluluğunu belli bir miktara kadar üstlenen sigortacı, m. 85/Son gereği "işleten ile sürücü ve yardımcılarının kusurundan kendi kusuru gibi" sorumludur.

b) İsteğe bağlı sorumluluk sigortası

Gene 2918 Sayılı Yasanın 100. maddesine göre, motorlu araç işleten "isteğe bağlı" sorumluluk sigortası yaptırmışsa, sorumluluğun kaldırılması veya tazminatın azaltılmasına ilişkin yasanın 95´inci maddesi ve zamanaşımına ilişkin 109´uncu maddesi isteğe bağlı (ihtiyari) mali sorumluluk sigortasını yapan sigortacı hakkında da uygulanır.

c) Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 18. maddesine göre, taşımacılar "Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası" yaptırmak ve yolcuya gelebilecek bedeni zararlar için yasanın 17. maddesinden doğan sorumluluklarını sigorta ettirmek zorundadırlar. 17. maddeye göre sorumluluğun kapsamı ve sınırları "duraklamalar dahil olmak üzere yolcunun kalkış noktasından varış noktasına kadar geçecek süre içinde meydana gelecek her türlü kazalar"dır. Bu kazalar tek yanlı veya başka araçların da karıştığı trafik kazaları ile sınırlı olmayıp, yolculuğun başlangıcından bitimine kadar (mola ve duraklamaları da kapsamak üzere) yolcunun başına gelebilecek her türlü kazalardır. Bu konuda yasaya bağlı yönetmeliğin 63. maddesinde "yolcu taşımacıları, duraklamalar dahil olmak üzere yolcunun kalkış noktasından varış noktasına kadar olan seyahat süresince meydana gelecek bir kaza nedeniyle yolcunun ölümü, yaralanması ya da eşyasının zarara uğramasından dolayı sorumludurlar" denilmiştir. İşte, Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortasını yapan sigortacı, böylesine kapsamlı bir sorumluluk üstlenmektedir.

d) Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 34´üncü maddesi gereği düzenlenen Karayolu Taşıma Yönetmeliği´nin 63-68. maddelerine göre, yolcu taşımacılığı yapmak üzere taşımacı yetki belgesi almış olan gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kuruluşları taşıyacakları yolcular ve taşımada görevlendirecekleri sürücüler ile yardımcıları için "Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası" yaptırmak zorundadırlar.

Zorunlu Koltuk Sigortası, motorlu araçlarla ilgili öteki sigorta türlerinden apayrı bir sigorta türü olup, bir sorumluluk (zarar) sigortası değil, bir "kaza sigortası"dır. Bununla yolcular için "can güvenliği" sağlanmak istenmiştir. Yolcu ölürse poliçe tutarının tamamı (destekten yoksun kalanlara değil) mirasçılara ödeneceğinden doğrudan bir "can" sigortası, bir tutar "meblâğ sigortası"dır. Mirasçıların dışındaki destekten yoksun kalanlar "Koltuk Sigortası"ndan yararlanamazlar. Mirasçılar arasında ayrıca destekten yoksun kalanlar varsa, Koltuk Sigortasından paylarına düşen miktarın dışında ve bundan ayrı olarak, destekten yoksun kalma zararları için, öteki sorumluluk sigortalarına başvurma veya taşımacıya karşı dava açma hakları olacak; Koltuk Sigortasından aldıkları sigorta bedeli hiçbir zaman ve hiçbir biçimde destekten yoksun kalma tazminatından indirilmeyecektir.

Yolcu ölmeyip de sakat kalmışsa sakatlık derecesine göre "sakatlık tazminatı" ödenir. Ölüm tazminatında olduğu gibi, Koltuk Sigortasından alınan sakatlık tazminatı, ayrıca kazanç ve güç kaybı nedeniyle hesaplanan tazminattan indirilmez.

Zorunlu Koltuk Sigortasının en önemli özelliklerinden biri de, taşımacı ile sürücü ve yardımcılarının bir kusurları bulunmasa bile zarar gören yolculara veya görevlilere gereken ödemenin yapılmasıdır. Çünkü bu sigorta türünde, taşımacının sorumluluğu üstlenilmemekte, doğrudan yolcular için kazaya karşı bir güvence (teminat) sağlanmış bulunmaktadır.

Bazı sigortacıların, "Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası"ndan yararlanacak "yolcular" konusunda yanılgıya düştükleri; yasal düzenleme gereği taşımacıların yaptırmak "zorunda oldukları" bu sigorta türünün adında geçen "ferdi kaza" deyimine bakarak, bunu, isteğe bağlı özel bir kaza sigortası olan "Ferdi Kaza Sigortası" ile karıştırdıkları görülmektedir. Bu yanılgı sonucu, Ferdi Kaza Sigortası´na uygulanan Türk Ticaret Kanunu´nun 1321/2. maddesinin, Zorunlu Koltuk Sigortasına da uygulanacağını sanmaktadırlar. Söz konusu maddeye göre "küçüklerin, kısıtlıların ve ayırtım gücünden yoksun olanların ölümünü şart koyarak sigorta edilmeleri geçersiz ve yok hükmündedir." Maddenin konuluş amacı, sigortanın bu tür kişilere bakmakla yükümlü olanlar tarafından yaptırılması halinde, küçüklerin ve kısıtlıların ölümünden bu kişilerin çıkar sağlamalarını önlemektir. Zorunlu Koltuk Sigortasında ise böyle bir çıkar ilişkisi yoktur.

Daha açık bir deyişle, Koltuk Sigortasında, sigorta ettiren (taşımacı) ile sigorta edilenler arasında bir çıkar ilişkisi olmadığı gibi, rizikonun oluşmasında sigortadan yararlanacak kişilerin bir etkisi de söz konusu değildir. Sonuç olarak, Zorunlu Koltuk Sigortasında Türk Ticaret Kanunu´nun 1321. maddesinin 2. fıkrasının uygulama yeri yoktur. Bunun sonucu olarak yolculuk sırasında kaza geçirip bedensel zarara uğrayan küçükler, kısıtlılar ve ayırtım gücünden yoksun olanlar ve bunlar ölmüşlerse hak sahipleri (mirasçıları) Koltuk Sigortasından yararlanma hakkına sahiptirler.

e) Güvence Hesabının sorumluluğu

Daha önce "Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı" adıyla, 2918 sayılı KTK´nun 108. ve 107/3. maddelerinde belirtilen koşullarda, yalnızca yasanın 91. maddesindeki Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası ile sınırlı olarak "güvence" sağlanmakta iken, 14.06.2007 tarihinde yürürlüğe giren 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu´nun 45. maddesi 3. fıkrasıyla 2918 sayılı KTK´nun 108 ve 107/3. maddeleri yürürlükten kaldırılarak, "Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı"nın yerine, daha geniş kapsamlı ve hemen bütün "zorunlu sigorta" türlerini kapsayan "Güvence Hesabı" adı altında yeni bir kurum oluşturulmuştur.

Yeni 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu´na ve buna bağlı yönetmelik hükümlerine göre, Güvence Hesabının kapsadığı (trafik kazaları ile ilgili) sigorta türleri şunlardır:

1) Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası

2) Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası

3) Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası

4) Yeşil Kart Sigortasıyla ilgili Motorlu Taşıt Bürosu ödemeleri

Yasanın 13/1. maddesinde "Bakanlar Kurulu, kamu yararı açısından gerekli gördüğü hallerde zorunlu sigortalar ihdas edebilir" denilmiştir.

Güvence Hesabına başvurma koşulları, çok küçük bir farkla, Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabında olduğu gibidir. Yasanın 14/2. maddesine göre, Güvence Hesabına şu durumlarda başvurulabilecektir:

1) Sigortalının tespit edilememesi durumunda kişiye gelen bedensel zararlar için,

2) Rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli olan teminat tutarları dahilinde sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlar için,

3) Sigorta şirketinin mali bünye zafiyeti nedeniyle sürekli olarak bütün branşlarda ruhsatlarının iptal edilmesi ya da iflası halinde ödemekle yükümlü olduğu maddi ve bedensel zararlar için,

4) Çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kazada, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca işletenin sorumlu tutulmadığı hallerde, kişiye gelen bedensel zararlar için,

5) Yeşil Kart Sigortası´nda Türkiye Motorlu Taşıt Bürosunca yapılacak ödemeler için,

f) Uluslararası Yeşil Kart (Green Card) Sigorta Poliçesi

Yabancı plâkalı araçların neden oldukları ölüm ve yaralanmalarda, zarar görenler veya hak sahipleri, uluslararası sorumluluk sigortası niteliğindeki Green Card´lardan (Yeşil Kart Sigorta Poliçeleri´nden) yararlanabilirler. Bu poliçelere göre, zarar görenlere hem maddi ve hem de manevi tazminat (limitsiz) ödenmektedir.

Her ne kadar, 2918 sayılı KTK. 91/6. maddesinde "turistlere ait taşıtlarla, uluslararası çok taraflı veya karşılıklı anlaşmalar kapsamına giren yabancı plakalı taşıtların Türkiye´de uluslararası anlaşmalarla kabul edilmiş sigortaları yoksa, bunlar için zorunlu mali sorumluluk sigortası Türkiye sınırlarına girişleri sırasında yapılır" denilmiş ise de, yasanın bu hükmünü yanlış ve sakıncalı buluyoruz. Çünkü, (eski 1615 sayılı Gümrük Kanunu´nun uygulanmasına ilişkin 03.02.1973 tarihli Gümrük Yönetmeliğinin 1299/d maddesi ve yeni 4458 sayılı Gümrük Kanunu´na göre yayınlanan 20.01.2000 tarihli Gümrük Yönetmeliğinin 587/d maddesi ile KTK. 91/6. maddesi çelişmektedir.

Halen yürürlükteki 4458 sayılı Gümrük Kanunu´nun uygulanmasına ilişkin 20.01.2000 tarihli Gümrük Yönetmeliği´nin 587/d maddesinde:

"Yeşil Kart Sigorta Poliçesinin süresi bitmiş veya Green Card´larda Türkiye rumuzu (TR)´nin üzeri çizilmiş ise, böyle bir taşıtın Türkiye´ye girişine izin verilmez."

denilmesine göre, KTK 91/6. maddesi ile 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu 14/1. maddesi uyarınca ülkemizdeki poliçe limitlerini aşmayan ödemelerle yetinilmemeli; Green Card (Yeşil Sigorta) Poliçesi´nin maddi ve manevi tazminatı kapsayan limitsiz ödemelerinden yararlanmanın yolları aranmalıdır. Şöyle ki: Eğer yabancı plâkalı aracın Green Card´ı (Yeşil Sigorta Poliçesi) yoksa, böyle bir aracın yukarda anılan yönetmeliğe aykırı olarak ülkemize sokulmuş olması bir "hizmet kusuru" olacağından, zarar görenlerin Maliye ve Gümrük Bakanlığı´na karşı dava açabilecekleri ve zararlarını (limitsiz) isteyebilecekleri kanısındayız. Geçmişte bu yol denenmiş ve başarılı sonuç alınmıştır.

g) Motorlu Kara Taşıt Araçları Kasko Sigortası:

Kasko Sigortası, taşıt araçlarının ve sahiplerinin "kendilerine" gelen zararları karşılamak üzere yapılan sigorta türüdür. Başka bir anlatımla, Kasko Sigortası, aracı hasara uğrayan sigortalıya kendi sigorta şirketine başvurma hakkı verir.

Kasko Sigortasının özelliklerini şöylece sıralayabiliriz:

1) Yasalarda yer almamış olmakla birlikte TTK. m. 1278´e göre, Kasko Sigortasından sigorta ettiren ve onun taşıtı ile birlikte, eylemlerinden sorumlu oldukları kişiler ve aracı kullananlar da yararlanırlar.

2) Sigorta ettirenin veya aracı kullananın kusuru tazminat tutarını etkilemez.

3) Aracın gerek hareket halinde iken ve gerekse durduğu yerde oluşan hasarları sigortacı ödemekle yükümlüdür.

Kasko Sigortası ile 2918 sayılı KTK´unda yer alan Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası ve İsteğe Bağlı (ihtiyari) Mali Sorumluluk Sigortası birbirleriyle karıştırılmamalıdır. Şöyle ki:

1) Kasko sigortası, sigorta ettirenin kendi zararlarını karşılar.

2) Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası ile İsteğe Bağlı Sorumluluk sigortası kural olarak üçüncü kişilere veya yasaca üçüncü kişi konumundaki kişilere verilen zararlar içindir.

h) Birleşik (Paket) Sigorta Poliçesi:

Sigorta şirketleri isteyenlere tek poliçe halinde "Kasko + Sorumluluk Sigortaları" yapmaktadırlar. Bu poliçelerde "Kasko"nun (sigorta ettirenin kendisine gelen zararların yanı sıra), zarar vermesi olası üçüncü kişilerin de başvurabileceği "Ferdi Kaza Sigortası - İsteğe Bağlı Sorumluluk Sigortası" gibi sigorta türlerine yer verilebilmekte ve bu tür çok amaçlı poliçelere çoğunlukla "Motorlu Kara Taşıt Araçları Birleşik Kasko Sigorta Poliçesi" denilmektedir.

Zarar gören üçüncü kişiler, Kasko Sigortasından yararlanamazlar ise de , "Birleşik Poliçe"de yer alan İsteğe Bağlı Mali Sorumluluk Sigortasından zararlarının karşılanmasını isteyebilirler.

i) Ferdi Kaza Sigortası:

Can sigortası türlerinden olan ve sigorta yaptıran kişilerin "kendilerini, sürücüyü ve belli bir sayıda araçta taşınan kişileri" koruyan Ferdi Kaza Sigortası, trafik kazalarının da yer aldığı her türlü can zararlarını karşılayan bir sigorta sözleşmesidir. Sigorta genel şartlarına göre bu sigorta türü ile verilen güvenceler "ölüm, sürekli işgöremezlik, geçici işgöremezlik ve tedavi giderleri"dir. Bu sigorta türünün konumuzla ilgisi şudur ki, trafik kazası geçiren araç sahibi, işleten, sürücü ve taşınan kişiler bu sözleşmeye dayanarak Ferdi Kaza Poliçesi´nde yazılı limitler üzerinden sürekli veya geçici işgöremezlik zararları ile tedavi giderlerini isteyebilir. Kendileri ölmüşse mirasçılarına sigorta bedeli ödenir. Gelir Vergisi Kanunu m. 25/1´e göre ölüm tazminatı için gelir vergisi ödenmez. Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m. 2/d´ye göre de maddi ve manevi zarar karşılığı ödenen tazminatlar ivazsız sayılamayacağından veraset ve intikal kapsamına girmez. Bu iki nedenle, tüm tazminat türlerinde olduğu gibi, Ferdi Kaza Sigortası´ndan ölenin hak sahiplerine ödenen "ölüm tazminatı" her türlü vergiden bağışıktır.

k) Karayolu turist taşıma araçları zorunlu sigortaları

1618 sayılı Seyahat Acentaları Kanunu´nun 13.01.2007 gün 5571 Sayılı Yasa ile değişik "Zorunlu Sigorta" başlıklı 12. maddesi (a) bendinde: "Seyahat acentaları, düzenledikleri paket tur kapsamında; müşteriye taahhüt ettikleri hizmetlerin acentanın iflası da dahil olmak üzere herhangi bir nedenle verilmemesi veya taahhüt edilen şekilde verilmemesinden kaynaklanabilecek sorumluluklarını sigorta ettirmek zorundadır. Bu durumda sigortacının sorumluluğu en az paket tur bedeli kadar olmalıdır. Müşteri, sigorta kapsamındaki zararını doğrudan doğruya sigorta şirketinden talep edebilir" denildikten sonra, (b) bendinde "Paket tur sözleşmesi düzenlenirken, müşteriye:

1- Müşterinin kaza ve hastalık halinde çıkış noktasına dönüş masraflarını,

2- Her türlü kazadan doğan zararını ve tedavi masraflarını, poliçe limiti kadar karşılayacak şekilde sigorta ettirilebileceğini bildirmekle yükümlüdürler" denilmiş;

Yasaya bağlı Seyahat Acentaları Yönetmeliği´nin "Karayolu Turist Taşıma Araçları" başlıklı 38. maddesinde, seyahat acentalarının transfer ve turlarda kullanacakları yolcu taşıma araçlarının nitelikleri açıklanırken (g) bendinde, gezi düzenleyicilerinin yaptıracakları sigorta türleri şöyle sıralanmıştır:

1- Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

2- Zorunlu Koltuk Sigortası

3- Ferdi Kaza Sigortası

Yönetmelik en son 25.04.1997 tarihinde değiştiğine göre, 4925 Sayılı Yasa ve buna bağlı yönetmelik gereği, yukardaki listeye Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortasını da eklemek gerekmektedir.

IV- TRAFİK KAZALARINDA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

1- YASA HÜKMÜ

2918 sayılı KTK´nun 109. maddesi 1. fıkrasında "Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin istekler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği günden başlayarak iki yıl ve herhalde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar" denilmiş ise de, 2. fıkrasında "Dava, cezayı gerektiren bir eylemden doğar ve Ceza Kanunu bu eylem için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre maddi tazminat istekleri için de geçerlidir" hükmü yer almıştır.

KTK. 109. maddesinin 2. fıkrası, Borçlar Yasası´nın 60/2. maddesine koşut bir hüküm içermektedir. BK. m. 60/2´ye göre "Tazminat davası, ceza kanunları uyarınca daha uzun süreli zamanaşımına bağlı cezayı gerektiren bir eylemden doğmuş olursa, kişisel davaya da o zamanaşımı uygulanır."

2- ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

Trafik kazalarında zamanaşımı sürelerine ilişkin 2918 sayılı KTK´nun 109. maddesi hümü gayet açık olmasına karşın, birinci fıkradaki (yalnızca maddi hasarlar için) iki yıllık zamanaşımı süresine takılıp kalınmakta, ikinci fıkradaki "uzamış ceza zamanaşımı" süreleri ve bu fıkranın yollamada bulunduğu Ceza Yasası´ndaki zamanaşımı süreleri bir türlü bellenememektedir. Aşağıda ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır.

a) Ölüm ve yaralanmalarda:

Trafik kazalarının (birkaç ayrık durum dışında) büyük bölümü, uzun süreli cezayı gerektirir suç niteliğinde eylemlerden kaynaklandığına göre, genel kural iki yıllık süre değil, KTK´nun 109. maddesi 2. fıkrası gereği (eski TCK. m. 102/3-4´e göre beş ve on yıl) 5237 sayılı yeni TCK. 66. maddesine göre:

Bir ölü veya bir yaralı varsa ( yıl,

Birden fazla ölü ile bir ölü ve bir veya birden fazla yaralı varsa (15) yıldır.

b) Maddi hasarlarda:

KTK 109/1. maddesine göre süre (2) yıl ise de, eğer, maddi hasarla birlikte ölüm ve yaralanma da varsa, uzamış ceza zamanaşımı süreleri maddi hasarlara da uygulanacaktır. Çünkü, 109. maddenin 2. fıkrası hükmü açıktır; Ceza Yasasındaki zamanaşımı sürelerinin uygulanabilmesi için zararın türü önemli olmayıp, eylemin Ceza Yasasına göre suç sayılması yeterlidir.

c) Manevi tazminat isteklerinde:

Uzamış ceza zamanaşımı hükümleri manevi tazminat isteklerine de uygulanır. Her ne kadar, manevi tazminat istekleri için KTK. 90. maddesinde "Manevi tazminat konularında Borçlar Yasasının haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır" denilmiş ve zamanaşımı ile ilgili 109. maddenin 1. fıkrasında "maddi zarar" dan ve 2. fıkrasında "maddi tazminat"tan söz edilmiş ise de, bu hükümlere bakılarak manevi tazminat istekleri için uzamış (ceza) zamanaşımı uygulanmayacağı gibi bir anlam çıkarılmamalıdır. Çünkü, KTK. 90. maddesinde Borçlar Yasasına yapılan gönderme açık olduğundan, BK. m. 60/2. hükmü gereği, ceza davası zamanaşımı süreleri manevi tazminat isteklerinde de uygulanacaktır. Yasa koyucunun gereksiz yere yarattığı bu anlam ve kavram kargaşası, Yargıtay´ın manevi tazminat konusundaki çeşitli kararları ile giderilmiş; manevi tazminat istekleri için de uzamış (ceza) zamanaşımının uygulanacağı kesinlik kazanmıştır.

 

d) Yükümlülerin birbirlerine dönme haklarında süre:

Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı dönme hakları KTK. 109. maddesi 4. fıkrasına göre, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar.

3- CEZA ZAMANAŞIMI TÜM SORUMLULARA UYGULANIR

Ceza zamanaşımı sürelerinin uygulanmasında sürücü, işleten, sigortacı ayrımı yapılamaz; tüm sorumlular hakkında uygulanır. Çünkü, yasanın 85/son maddesine göre, işleten (araç sahibi, girişimci vb.) sürücünün kusurundan "kendi kusuru gibi sorumlu" olduğundan ve yasanın 91. maddesine göre sigortacı işletenin sorumluluğunu belli bir miktara kadar üstlenmiş bulunduğundan tümü hakkında yasanın 109/2. maddesindeki uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri uygulanır.

KTK´nun 85/1. maddesine göre: "Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar."

85. maddenin "son" fıkrasına göre de: "İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur." Bu nedenledir ki, uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri araç sahibi, işleten ve işleten sayılanların tümüne uygulanır.

4- CEZA ZAMANAŞIMI SİGORTACIYA DA UYGULANIR

Uzamış ceza zamanaşımı süreleri, aynı biçimde ve aynı koşullarda sigortacıya karşı açılacak davalarda da uygulanır.

109. maddenin 3. fıkrasına göre "Zamanaşımı, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse, sigortacıya karşı da kesilmiş olur. Sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı, tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır."

Yasanın 88. maddesinde "dayanışmalı sorumlular" arasında sigortacı da bulunduğundan ve 91. maddeye göre işletenlerin sorumluluklarının bir bölümünü sigortacı devraldığından, m. 85/son´daki "işletenin, sürücü ve yardımcılarının kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olacağı" hükmü nedeniyle, m. 109/2´deki (uzamış) ceza zamanaşımı süreleri sigortacıya karşı da uygulanır. Bu hususa açıklık getirmek yönünden, yasa hükümleri dışında, Trafik Sigortası Genel Şartlar C. 8 maddesinde (eski m.17/2´de) "Dava, cezayı gerektiren bir eylemden doğar ve Ceza Kanunu bu eylem için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre tazminat istemleri için de geçerlidir." denilerek sigortacıya karşı açılacak davalarda da (uzamış) ceza zamanaşımının uygulanacağı vurgulanmıştır. Buna göre:

İşletenlerin sigorta poliçelerindeki limite kadar sorumluluklarını üstlenen sigortacıya (ölüm ve yaralanma nedeniyle) başvurularda ve açılacak davalarda (Yeni TCK. m. 66´ya göre) ( ve (15) yıllık uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri uygulanacaktır. Yasa hükmünün yanı sıra, sigortacıya "uzamış ceza zamanaşımı" sürelerinin uygulanacağı, (yukarda açıklandığı gibi) Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası Genel Şartları C. 8 maddesinde de (eski 17/2. maddesi) ayrıca açıklanmıştır.

5- CEZA ZAMANAŞIMI DOLDUKTAN SONRAKİ DAVA SÜRESİ

Kaza tarihinden işlemeye başlayan ceza zamanaşımı süresi dolmuş ve bu sürede zarar veya tazminat sorumlusu öğrenilememişse, KTK. 109/1. maddesi gereği öğrenme gününden başlayarak iki yıllık zamanaşımı süresi içinde ve her halde aynı maddede belirtilen on yıllık (objektif) kesin süre dolmadan dava açılması gerekecektir. Örneğin, bir ölüm veya bir yaralanmalı olaylarda sorumluların kim olduğu kaza tarihinden on yıl sonra öğrenilmişse ve sekiz yıllık ceza zamanaşımı süresi de geçmişse, artık yasanın 109/1. maddesindeki on yıllık (objektif) kesin süre dolmadan, iki yıllık öğrenme süresi içinde dava açılabilecektir.

Bu konunun, bugün artık bir önemi kalmamıştır. Çünkü, eski 765 sayılı Türk Ceza Kanunu´ndaki (5) ve (10) yıllık süreler, 5237 sayılı yeni Türk Ceza Kanunu´nun 66. maddesiyle ( ve (15) yıla çıkarılmıştır. Eh, bir dava sekiz yılda bitirilemiyorsa ya da sorumlular sekiz yılda öğrenilemiyorsa, yargının işleyişinde bir sorun var demektir.

1- Ceza zamanaşımının uygulanması hakkında yanlış algılar

Ceza zamanaşımının uygulanma koşullarını açıklamaya girişmezden önce, bu konudaki yanlış bilgileri düzeltmek, daha doğrusu yanlış algılamaları gidermek için bir ön açıklama yapalım:

a) KTK. 109/2. maddesindeki uzamış ceza zamanaşımı sürelerinin, yasanın 85/son maddesi ve 91. maddesi uyarınca işletenlere, işleten sayılanlara ve sigortacıya ayrım yapılmaksızın aynı biçimde uygulanacağı gözden kaçırılmaktadır.

b) Ceza zamanaşımının işleten ve diğerlerine uygulanacağı bilinse bile, birden fazla ölü ya da bir ölü ile bir veya birkaç yaralı olması durumunda 5237 sayılı TCK. 66. maddesi (e) bendindeki ( yıllık değil, (d) bendindeki (15) yıllık zamanaşımı süresinin (eski 765 sayılı TCK. 102. maddesinin 4. bendindeki (5) yıllık değil, 3. bendindeki (10) yıllık zamanaşımı süresinin) uygulanacağı hep gözden kaçırılmış veya bir türlü öğrenilememiştir.

c) Ceza zamanaşımının uygulanma koşulları da yeterince bilinmemekte; uygulamanın ceza davasının devamı süresine bağlı olduğu sanılmaktadır. Oysa, işleten, sürücü, sigortacı ve diğerleri hakkında ceza zamanaşımının uygulanması için, haksız eylemin suç niteliği taşıması yeterli olup, ayrıca ceza davası açılmış ve hükümlülük kararı verilmiş olması koşul değildir. Sanık hakkında hiçbir kovuşturma yapılmamış ve ceza davası açılmamış olsa bile, hukuk hakimi, haksız eylemde suç niteliği görüyorsa (uzamış) ceza zamanaşımını uygulamakla yükümlüdür (BK. m. 53).

2- Ceza zamanaşımının uygulanma koşulları

a) Ceza zamanaşımının uygulanması için haksız eylemin suç niteliği taşıması yeterli olup, eylemi işleyen hakkında ayrıca ceza davası açılmış olması veya hükümlülük kararı verilmiş bulunması gerekli değildir.

b) Haksız eylemden (suçtan) zarar görenlerin ceza davasına katılmaları ve şikayetçi olmaları da koşul değildir.

c) Ceza davası açılmış ve sonuçlanmış olsa bile, 5237 sayılı yeni TCK. 85 ve 89. maddelerindeki ceza sürelerine göre (eski 765 sayılı TCK. 455-459 maddelerindeki ceza sürelerine göre) 5237 sayılı TCK. 66. maddesi (d) ve (e) bentlerindeki (eski 765 sayılı TCK. 102/3-4´deki) ceza davası süreleri dolmamışsa, bu süreler içinde hukuk mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davaları açıldığında işleten, sürücü ve tüm sorumlular hakkında (uzamış) ceza zamanaşımı uygulanacaktır (KTK. 109/2, BK. 60/2).

d) Şikayete bağlı suçlarda, belli süre içinde şikayette bulunulmaması veya hiç şikayet yoluna başvurulmaması durumunda dahi, koşullar oluşmuşsa, ceza zamanaşımı uygulanır.

e) C. Savcılığının takipsizlik kararı da ceza zamanaşımının uygulanmasına engel değildir.

f) Ceza ehliyeti olmayanlar hakkında da (uzamış) ceza zamanaşımı uygulanır.

g) Mirasçılara karşı açılan davada da (uzamış) ceza zamanaşımı uygulanır. Trafik kazasında sürücü ölmüş ve bu yüzden takipsizlik kararı verilmiş olsa bile, ölenin mirasçıları ve işletenler hakkında da ceza zamanaşımı uygulanır.

h) Kamu davasında "kişisel haklar (tazminat hakları) saklı tutularak" ceza davasından vazgeçilmiş olması, hukuk mahkemesinde açılan tazminat davasında ceza zamanaşımının uygulanmasına engel değildir.

i) Cezaların ertelenmesi veya özel af, hukuk mahkemesinde uzamış ceza zamanaşımının uygulanmasını etkilemez.

k) Haksız eylemi işleyen hakkında hiç kovuşturma yapılmamış, ceza davası açılmamış veya ceza davası açılıp da kanıt yetersizliği nedeniyle aklama (beraat) kararı verilmiş olması durumunda dahi, eğer hukuk hakimi BK. 53. maddesi çerçevesinde yapacağı araştırma, inceleme ve değerlendirme sonucu haksız eylemde suç unsuru buluyorsa, davalılar hakkında (uzamış) ceza zamanaşımını uygulayacaktır.

l) Hukuk mahkemesinde açılan maddi ve manevi tazminat davasında (uzamış) ceza zamanaşımının (KTK. 109/2, BK. 60/2) uygulanmasını gerekli ve zorunlu kılan durumları şöyle sıralayabiliriz:

a) Kesin mahkumiyet kararları karşısında uzamış ceza zamanaşımının uygulanması zorunlu olur.

b) Kanıt yetersizliği nedeniyle ceza mahkemesinde aklama kararı verilmiş olmasına karşın, hukuk hakimi eylemin suç niteliğinde olduğu sonucuna varırsa, doğrudan ceza zamanaşımını dikkate almak durumundadır.

c) Suç kastı bulunmadığı gerekçesiyle ceza mahkemesinde verilen aklama kararları karşısında da, hukuk hakimi tazminat davasını sürdürürken eylemde suç niteliği bulursa, ceza zamanaşımını uygulayacaktır.

d) Ölüm nedeniyle kamu davası düşmüşse, haksız eylemi işleyenin mirasçıları hakkında da uzamış ceza zamanaşımı uygulanacak; ölenin işletenine de bu durum yansıyacak, yani onun hakkında da ceza zamanaşımı uygulanacaktır.

Bu açıklamalardan anlaşılacağı üzere, hukuk hakimi, Borçlar Yasası 53. maddesinin belirlediği koşullar içerisinde, ceza mahkemesi karşısında bağımsız olup, gerekli gördüğünde yeniden araştırma ve kusur incelemesi yaptırırken, eğer haksız eylemde suç unsuru bulursa (sürücü, işleten, sigortacı ayrımı yapmaksızın tüm tazminat sorumluları hakkında) uzamış ceza zamanaşımını uygulayacaktır.

3- Ceza zamanaşımının uygulanamayacağı durumlar

a) Ceza mahkemesinin, suçun işlenmediğini kesin saptayan ve maddi olgulara dayanan

aklama (beraat) kararı.

b) Afla ceza davasının düşmesi.

4- Teknik arızadan kaynaklanan kazalarda ceza zamanaşımı uygulanacak mıdır?

Bu konu üzerinde bugüne kadar hiç durulmamış ve üzerinde düşünülmemiştir. 2918 sayılı KTK´nun 109. maddesi 2. fıkrasına göre, uzamış ceza zamanaşımının uygulanabilmesi için, ölüm veya yaralanma ile sonuçlanan trafik kazasının "cezayı gerektiren bir eylem"den doğmuş olması, başka bir deyişle "suç niteliği taşıması" gerekmektedir.

Bilindiği gibi, teknik arızadan kaynaklanan kazalarda, çoğu kez sürücü "kusursuz" bulunmaktadır. Sürücü kusursuz olunca da, işletene de kusur yüklenememekte, başka bir deyişle sürücü cezalandırılamadığı için, ceza sorumluluğu işletene de yansımamaktadır. Ceza sorumluluğu olmayınca da sürücüye ve işletene KTK 109. maddesinin 2. fıkrasındaki "uzamış ceza zamanaşımı" sürelerinin değil, 109. maddenin 1. fıkrasındaki (2) yıllık zamanaşımı süresinin uygulanmak gerekeceği söylenecektir.

Ancak işleten "tehlike sorumluluğu" ilkesince, teknik arıza nedeniyle doğan zarardan indirimsiz sorumlu ve tam tazminat ödemekle yükümlü bulunmaktadır. Teknik arıza, çoğu kez, işveren tarafından aracın düzenli (periyodik) bakımının yapılmamasından ya da eski ve trafiğe elverişsiz taşıtların sefere konulmasından kaynaklanmaktadır.

Şimdi sormak gerekir: Düzenli (periyodik) bakımı yapılmayan, eski ve trafiğe elverişsiz taşıtları sefere koymak yalnızca bir kusur mudur, yoksa ceza yaptırımını gerektiren bir suç olarak nitelenebilir mi?

Fren ve lastik patlaması, rot çıkması, direksiyon kilitlenmesi v.b. gibi "teknik arıza" olarak adlandırılan çoğu bozukluklar, beklenmeyen ve önceden tahmin edilemeyen durumlar değil, araçtaki bakımsızlıktan kaynaklanan "işletme kusurları"dır. İşletenlerin, araçların düzenli (periyodik) bakımlarını yaptırmamaları, frenleri kontrol ettirmemeleri, aşırı yükle yıpranmış, hurdalaşmış, teknik şartlara uymayan araçları trafiğe çıkarmaları, yasaların emredici hükümlerine aykırı birer "işletme kusuru"dur. Bu işletme kusurlarının, bir kazaya yolaçması ve bu kazanın ölüm veya yaralanma ile sonuçlanması durumunda, aynı zamanda bir "taksirli suç" niteliğinde olup olmadığı tartışılmalıdır.

KTK´nun 29. maddesine göre "Araçların yapım ve kullanma bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyması zorunludur. 30. maddeye göre, araçların teknik şartlara uygun durumda bulundurulması zorunludur. Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümlerine ve özellikle 38. maddeye uygun olmayan araçların karayoluna çıkarılmaları işletenler yönünden ağır kusur sayılmalıdır.

Ayrıca taşımacılar yönünden, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 7. maddesi 2. fıkrasına ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği´nin 23. maddesine göre, taşımacılar "teknik şartlara" uymayan taşıtları trafiğe çıkarmamakla yükümlüdürler.

Motorlu araç işletenin ve taşımacının, araçtaki bozukluktan (teknik arızadan) kaynaklanan ölüm ve yaralanmalarda "taksirli suç" kapsamında ceza sorumlulukları bulunduğunun kabul olunması gerektiği kanısındayız. Taksirli suçun yeni 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu´nun 85-89. maddelerinde tanımlanmamış olması büyük eksikliktir. Yürürlükten kalkan 765 sayılı TCK´nun 455-459. maddelerindeki "kurallara, emirlere, yönetmelik ve yönergelere aykırı davranışlar ile bir kimsenin ölümüne ve yaralanmasına neden olmak" tanımı anımsanırsa, motorlu araç işletenlerin, trafik ve taşıma yasaları ile bunlara bağlı yönetmeliklerdeki emredici hükümlere aykırı olarak "teknik" yönden uygun olmayan ve düzenli bakımı yapılmayan araçları sefere koymalarının "yasalardaki emredici hükümlere, kurallara,yönetmeliklere aykırı" eylemler olduğu ve "taksirli suç" olarak ceza kovuşturmasını gerektireceği sonucuna varılmalıdır.

Bu görüşümüzü bir başka yasanın uygulanışı güçlendirmektedir. Şöyle ki:

4857 sayılı İş Kanunu´nun 77. maddesine (eski 1475/73) göre:

"İşverenler işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler.

İşverenler işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek, işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler, alınması gerekli tedbirler, yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimini vermek zorundadırlar."

Bu maddenin uygulanması, (eski yasa döneminde olduğu gibi) hem işverene karşı tazminat ve rücu davaları açılması ve hem de iş kazasının sorumluları (işveren veya işveren vekilleri) hakkında ceza kovuşturması yapılması biçiminde gerçekleşmektedir. Buna göre, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması sonucu işçinin ölümü veya beden gücü kaybına uğraması durumu, koşulları varsa, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu´nun 85-89. maddeleri yönünden "taksirle öldürme veya yaralama" suçlarını oluşturmakta; işveren veya vekili ya da işin başında görevli mühendis, teknisyen, ustabaşı hakkında ceza kovuşturması yapılıp suç unsurları varsa cezalandırılmaktadırlar.

İş Hukukundaki bu uygulamayı, "teknik arıza"dan kaynaklanan trafik kazaları ile karşılaştırırsak, fabrikalardaki teknik noksanlık ve makine arızaları ile araçlardaki "teknik arıza" arasında nitelikçe bir fark bulunmadığı kabul olunacak; fabrikalardaki teknik arızadan dolayı işveren veya temsilcileri hakkında ceza kovuşturması yapılabildiğine göre, teknik arızadan sorumlu işletenler hakkında ceza davası açılmamasının mantıklı bir açıklaması bulunamayacaktır.

İşte bunun için diyoruz ki, düzenli (periyodik) bakımı yapılmayan, eski ve trafiğe elverişsiz taşıtları sefere koyan işletenler hakkında da, işverenler hakkında olduğu gibi, "teknik arıza"dan kaynaklanan ölüm ve yaralanmalar nedeniyle ceza kovuşturması yapılmalı, suçlu bulunurlarsa cezalandırılmalıdırlar.

Sonuç olarak, "teknik arıza" yasalara aykırı bir savsama ve bir suç olduğundan, bundan kaynaklanan ölüm ve yaralanmalara da "uzamış ceza zamanaşımı" süreleri uygulanmalıdır.

VI- YOLCU TAŞIMADA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

1- Karayolu Taşıma Kanunu´na göre yolcu taşımada zamanaşımı

10.07.2003 gün 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu 24. maddesindeki "zamanaşımı" hükmü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 109. maddesinde olduğu gibidir. Buna göre:

Yolcunun ölümü veya bedensel zarara uğraması durumunda taşımacıya, işletene, girişimciye, sürücüye, yardımcılarına ve sigorta şirketlerine karşı açılacak davalarda (uzamış) ceza zamanaşımı uygulanacak; bu da 5237 sayılı Yeni Türk Ceza Kanunu´nun 66´ncı maddesine göre belirlenecektir.

Söz konusu maddeye göre, zamanaşımı süreleri, beş yıla kadar hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda ( yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda (15) yıl olacaktır. Başka bir deyişle, bir yolcu ölmüş veya yaralanmışsa zamanaşımı ( yıl olacak; ölü sayısı birden fazlaysa ya da bir ölümle birlikte bir veya birden fazla yaralı varsa, süre (15) yıla çıkacaktır.

4925 Sayılı Yasa yürürlüğe konuluncaya kadar zamanaşımı yönünden Türk Ticaret Kanunu 767/5. maddesinin yollamasıyla BK. 125. maddesindeki (10) yıllık süre uygulanmış iken, 4925 Sayılı Yasanın, Türk Ticaret Kanunu karşısında daha özel bir yasa olduğunun kabul edilmesi durumunda artık yukarda açıklanan ( ve (15) yıllık sürelerin uygulanması gerekeceği kanısındayız. Çünkü, 4925 Sayılı Yasanın 36. maddesinde "Bu kanunda hüküm bulunmayan hallerde 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümleri uygulanır" denilmiştir. Yeni yasanın 24. maddesinde zamanaşımı hükmü bulunduğuna göre, artık Türk Ticaret Kanunu yerine, 4925 Sayılı Yasadaki zamanaşımı süreleri uygulanacaktır.

2- Türk Ticaret Kanunu´na göre yolcu taşıma davalarında zamanaşımı

Türk Ticaret Kanunu´nun "zamanaşımı" başlıklı 767. maddesinin 1. fıkrasında "Taşıma sözleşmesinden doğan bütün alacaklar bir yılda zamanaşımına uğrar" denildikten sonra, 5. fıkrasında "Eşya, taşıyıcının hile veya ağır kusurundan dolayı kaybolmuş, noksanlaşmış veya bozulmuş yahut geç teslim edilmişse veya yolcu, taşıyıcının hilesi yahut ağır kusuru yüzünden geç ulaşmış veya meydana gelen bir kaza sonucunda bedensel zarara uğramış veya ölmüş ise, taşıyıcının sorumluluğu bu maddedeki zamanaşımına tabi olmaz" denilmiştir.

Böylesine karışık ve anlaşılmaz biçimde yazılmış bu madde metnine bakarak, Borçlar Kanunu 125. maddesine yollamada bulunulduğu, buna göre yolcuların kaza sonucu ölümü veya yaralanmaları durumunda taşıyıcıya karşı açılacak davaların zamanaşımının on yıl olacağı sonucunu çıkarabilmek kolay olmasa gerektir ki, Yargıtay bir çok bozma kararlarında zamanaşımının on yıl olduğunu uzun uzun açıklama gereğini duymuştur. Bir Yargıtay kararında denildiği gibi, madde metninin anlaşılabilmesi için 767. maddenin 5. fıkrasını "yorumlamak" gerekmektedir.

Söz konusu 5. fıkrada eşya ve yolcuya ilişkin iki hüküm vardır. Yolcuyla ilgili hükmü de ikiye ayırmak gerekmektedir. Bunlardan birincisi "yolcunun gideceği yere geç ulaşması" ve ikincisi "kaza sonucu ölmesi veya bedensel zarara uğraması"dır. Yolcunun gideceği yere geç ulaşması, taşıyıcının hile veya ağır kusuru şartına bağlanmasına karşın, ölümü veya bedensel zarara uğraması durumu böyle bir şarta bağlanmış değildir. İşte bütün bu nedenlerden ötürü, yolcu bedensel zarar nedeniyle veya yakınları ölüm nedeniyle taşıyıcıya karşı dava açarlarsa, TTK. 767. maddesinin 5. fıkrasının yollamasıyla Borçlar Kanununun 125. maddesindeki on yıllık zamanaşımı uygulanacaktır.

TTK. 767. maddesi 5. fıkrası için şöyle bir ayrım yapabiliriz:

a) Yolcu, taşıyıcının hilesi veya ağır kusuru yüzünden (gideceği yere) geç ulaşmışsa ve bu gecikmeden dolayı bir zarar doğmuşsa, açacağı davada 10 yıllık zamanaşımından yararlanacaktır.

 

b) Yolcu, bir kaza sonucu bedensel zarara uğramışsa kendisinin, eğer ölmüşse desteğinden yoksun kalan yakınlarının açacakları davaların zamanaşımı (başka hiçbir koşul aranmaksızın) 10 yıl olacaktır.

Bir kez daha yineleme gereğini duyarak açıklıyoruz ki, TTK. 806. maddesine göre "yolcuları gidecekleri yere sağ ve sağlıklı olarak ulaştırmakla yükümlü" olan taşıyıcıya karşı, "yolcuların kaza sonucu ölmesi veya yaralanıp bedensel zarara uğramaları" durumunda açılacak maddi ve manevi tazminat davalarının zamanaşımı, TTK. 767. maddesi 5. fıkrasının yollamasıyla Borçlar Kanunu 125. maddesine göre on yıl´dır.

Bu on yıllık zamanaşımının başlangıcı, BK. 60. maddesine göre zararın gerçekleştiği ve tazminat sorumlularının kesin öğrenildiği gündür. Zararın gerçekleşmesi, bedensel zararlarda iyileşmenin tamamlanıp yolcunun işinin başına dönebildiği gündür; kalıcı sakatlık söz konusu ise, buna ilişkin yetkili sağlık kurullarınca verilmiş "kesin işgöremezlik raporunun" duruşmada öğrenildiği tarihtir. Ölümlü kazalarda, ölenin hak sahiplerinin destekten yoksun kaldıklarını öğrendikleri tarih zamanaşımının başlangıcı olacaktır.

3- Taşımacıların, çalıştırdıkları kişilerden dolayı ceza zamanaşımının uygulanması

Taşımacılar, aynı zamanda motorlu araç işleten olarak 2918 sayılı KTK´nun 85/son maddesine ve taşımacı olarak Türk Ticaret Kanunu´nun 782. maddesine göre çalıştırdıkları kişilerin kusurunda "kendi kusuru gibi" sorumlu oldukları için, yolculara karşı sorumluluklarından ayrı olarak "üçüncü kişilere" karşı sorumlulukları yönünden haklarında uzamış ceza zamanaşımı süreleri, yani ( ve (15) yıllık zamanaşımı süreleri uygulanacaktır.

VII- TRAFİK-İŞ KAZASI NEDENİYLE İŞVERENİN SORUMLULUĞUNA UYGULANACAK ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

İşçi ile işveren arasındaki ilişki "Hizmet Sözleşmesi"ne dayandığından, iş kazası sonucu beden gücü kaybı nedeniyle işçinin ve ölümünde hak sahiplerinin açacağı maddi ve manevi tazminat davalarının zamanaşımı süresi Borçlar Kanunu 125. maddesine göre (10) yıldır.

Ancak "trafik-iş" kazalarında işveren, aynı zamanda motorlu araç işleten konumunda olup da, çalıştırdığı kişilerden ölenlerin sayısı birden fazla ise veya bir ölü ile bir veya birden fazla yaralı varsa, 2918 sayılı KTK´nun 109. maddesi 2. fıkrası ile TCK 66. maddesi (d) bendi gereği hakkında açılan davanın zamanaşımı (15) yıl olacaktır.

SİGORTALARDA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

VIII- TRAFİK SİGORTASINDA ZAMANAŞIMI

Kısaca "Trafik Sigortası" denilen yasadaki adıyla "Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası"na başvurularda ve açılacak davalarda zamanaşımı süreleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 109. maddesinde olduğu gibidir. Madde hükmü, Sigorta Genel Şartları´nda da yinelenmiştir. Aşağıda bu konuda ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır.

1- Yasa hükmü

2918 sayılı KTK´nun "Ortak Hükümler" başlıklı Beşinci Bölümünde yer alan 109. maddesinde zamanaşımının uygulanması yönünden dayanışmalı sorumlular arasında bir ayrım yapılmamış, maddenin 3. fıkrasında "Zamanaşımı, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse, sigortacıya karşı da kesilmiş olur. Sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı, tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır" denilerek, işleten hakkında uygulanacak zamanaşımı hükümlerinin sigortacı yönünden de geçerli olacağı belirtilmek istenmiştir. Yasanın 88. maddesinde "dayanışmalı sorumlular" arasında bir ayrım yapılmamış olmasına; 91. maddeye göre sigortacının, işletenlerin 85. maddedeki sorumluluklarını belli bir miktara kadar üstlenmiş bulunmasına; 85. maddenin son fıkrasındaki işletenin, "sürücü ve yardımcılarının kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olacağı" hükmünün, dayanışmalı sorumluluk gereği sigortacı yönünden de geçerli olmasına göre, işleten hakkında uygulanan zamanaşımı sürelerinin sigortacıya da uygulanması yasal bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır.

 

Şu halde, ölüm ve yaralanmalarda uzamış ceza zamanaşımı sigortacı hakkında da uygulanacaktır. Bu konuda asla duraksamaya ve kuşkuya yer yoktur. Kimi sigortacıların 6085 Sayılı Yasanın yürürlükte olduğu döneme ilişkin Yargıtay kararlarını ileri sürmeleri ve yargıyı yanıltma çabaları kınanması gereken davranışlardır. 1983 yılında 2918 Sayılı Yasa yürürlüğe konulmakla, eski yasayla ilgili geçmiş yıllardaki kararların bir hükmü kalmamıştır.

2- Sigorta Genel Şartları

Yasa hükümlerine koşut olarak, 01.03.1992 tarihinde yürürlüğe giren Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası Genel Şartları C. 8 (eski 17/2) maddesinde çok açık biçimde "Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre tazminat talepleri için de geçerlidir" denilmiş bulunmasına karşın, sigortacıların ve vekillerinin (ölüm ve yaralanmalarda) iki yıllık zamanaşımı savunması yapmaları kaygı verici olup, sigorta üst yönetimleri ile denetleme kurullarının bu konuda uyarıcı ve önleyici olmaları gerekmektedir.

Karayolları Motorlu Araçlar Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası Genel Şartları C. 8 (eski Genel Şartlar 17) maddesi hükmü, aynen 2918 sayılı KTK´nun 109. maddesini yinelemekte olup şöyledir:

"Motorlu araç kazalarından doğan zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zarar ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.

Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre tazminat talepleri için de geçerlidir.

Zamanaşımı, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse, sigortacıya karşı da kesilmiş olur. Sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı, tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır.

Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar.

Diğer hususlarda genel hükümler uygulanır."

3- Sigortacıya uygulanacak zamanaşımı süreleri

Trafik Sigortası Genel Şartları C. 8 maddesi 2. fıkrasında (KTK´nun 109. maddesi 2. fıkrasına ve BK´nun 60/2. maddesine koşut olarak) ölüm ve yaralanmalarda sigortacının sorumluluğu yönünden uzamış (ceza) zamanaşımı sürelerinin uygulanacağı hükmü yer almıştır.

Uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri eski 765 sayılı Türk Ceza Kanunu´nun 455-459. maddelerindeki eylemler nedeniyle 102. maddeye göre, bir ölü veya bir yaralı varsa (5) yıl, birden fazla ölü ile bir ölü ve bir veya birden fazla yaralı varsa (10) yıl iken, 5237 sayılı yeni Türk Ceza Yasası´nın yürürlüğe girmesinden sonra yasanın 66´ncı maddesine göre, bir ölü veya bir yaralı varsa ( yıl, birden fazla ölü ile bir ölü ve bir veya birden fazla yaralı varsa (15) yıl olmuştur.

4- Dönme (rücu) davalarında süre

Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı dönme hakları KTK. 109. maddesi 4. fıkrasına göre, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar.

IX- İSTEĞE BAĞLI SİGORTADA ZAMANAŞIMI

2918 Sayılı Yasanın 100. maddesine göre, motorlu araç işleten "İsteğe Bağlı" Sorumluluk Sigortası yaptırmışsa, sorumluluğun kaldırılması veya tazminatın azaltılmasına ilişkin yasanın 95´inci maddesi ve zamanaşımına ilişkin 109´uncu maddesi İsteğe Bağlı (İhtiyari) Mali Sorumluluk Sigortasını yapan sigortacı hakkında da uygulanır. Buna göre, Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası´nda olduğu gibi, zamanaşımı süreleri, bir ölü veya bir yaralı varsa ( yıl, birden fazla ölü ile bir ölü ve bir veya birden fazla yaralı varsa (15) yıl olacaktır.

X- TAŞIMA SİGORTASINDA ZAMANAŞIMI

Yasa ve yönetmelikteki adıyla "Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası"nda zamanaşımına ilişkin düzenlemeler şöyledir:

1- Yasa hükmü:

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun "Tazminat ve Sigorta" başlıklı üçüncü kısım ikinci bölümünde yer alan "zamanaşımı"na ilişkin 24. maddesine göre:

"Bu kanuna göre yapılan sorumluluk sigortası sözleşmelerinden doğan her türlü tazminat davası, hak sahibinin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her halde zarara neden olan olay tarihinden itibaren on yıl sonra zamanaşımına uğrar."

"Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğmakta ve Türk Ceza Kanunu´nda bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmekte ise tazminat davasında bu ceza zamanaşımı uygulanır."

2- Sigorta Genel Şartları

Zorunlu Karayolu Taşıma Sigortası Genel Şartları´nın "zamanaşımı" ile ilgili C-7 maddesi, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 24. maddesindeki gibidir. Buna göre:

"Sigorta sözleşmesinden doğan her türlü tazminat davası, hak sahibinin zararı ve tazminat yükümlülerini öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve herhalde zarara neden olay tarihinden itibaren on yıl sonra zamanaşımına girer."

"Dava, cezayı gerektiren bir fiilden oluşmuşsa ve Türk Ceza Kanunu´nda bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmekte ise tazminat davasında bu zamanaşımı dikkate alınır."

3- Zamanaşımı süreleri

Yasadaki ve Genel Şartlardaki bu açıklamalara göre, zamanaşımı süreleri, yalnız maddi zarar ve tedavi giderleri yönünden, öğrenme gününden başlayarak (2) yıl ve her halde (10) yıl; ölüm ve bedensel zararlarda 5237 sayılı Türk Ceza Yasası´nın 66´ncı maddesindeki sürelere göre bir ölü veya bir yaralı söz konusu ise ( yıl, birden fazla ölü ile bir ölü ve bir veya birden fazla yaralı söz konusu ise (15) yıldır.

4- Zamanaşımını kesen nedenler

4925 Sayılı Yasanın 24. maddesi 3. fıkrasında ve Genel Şartlar C-7 maddesi 3. fıkrasında,

zamanaşımının uygulanması yönünden dayanışmalı sorumlular arasında ayrım yapılmamış; "Sorumlu kişi hakkındaki zamanaşımını kesen sebepler, sigorta şirketi hakkında da uygulanır. Sigorta şirketi hakkında zamanaşımını kesen sebepler sorumlu kişi hakkında da uygulanır" denilmiştir.

5- Dönme (rücu) davalarında süre

4925 Sayılı Yasanın 24. maddesi 4. fıkrasında ve Genel Şartlar C-7 maddesi 4. fıkrasına göre: "Bu sigortada, tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar."

XI- KOLTUK SİGORTASINDA ZAMANAŞIMI

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 34. maddesi uyarınca yürülüğe konulan Karayolu Taşıma Yönetmeliği´nin 64. maddesindeki adıyla "Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası"na uygulanacak zamanaşımı süreleri şöyledir:

1- Zamanaşımı süreleri

Koltuk Sigortası Genel Şartları´nın "zamanaşımı" ile ilgili C-7 maddesi, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 24. maddesindeki gibidir. Buna göre:

Sigorta sözleşmesinden doğan her türlü tazminat davası, hak sahibinin zararı ve tazminat yükümlülerini öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve herhalde zarara neden olay tarihinden itibaren on yıl sonra zamanaşımına girer.

Dava, cezayı gerektiren bir fiilden oluşmuşsa ve Türk Ceza Kanunu´nda bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmekte ise tazminat davasında bu zamanaşımı dikkate alınır."

Yasadaki ve Genel Şartlardaki bu açıklamalara göre, zamanaşımı süreleri, yalnız maddi zarar ve tedavi giderleri yönünden, öğrenme gününden başlayarak (2) yıl ve her halde (10) yıl; ölüm ve bedensel zararlarda 5237 sayılı Türk Ceza Yasası´nın 66´ncı maddesindeki sürelere göre bir ölü veya bir yaralı söz konusu ise ( yıl, birden fazla ölü ile bir ölü ve bir veya birden fazla yaralı söz konusu ise (15) yıldır.

2- Zamanaşımını kesen nedenler

4925 Sayılı Yasanın 24. maddesi 3. fıkrasında ve Genel Şartlar C-7 maddesi 3. fıkrasında, zamanaşımının uygulanması yönünden dayanışmalı sorumlular arasında ayrım yapılmamış;

"Sorumlu kişi hakkındaki zamanaşımını kesen sebepler, sigorta şirketi hakkında da uygulanır. Sigorta şirketi hakkında zamanaşımını kesen sebepler sorumlu kişi hakkında da uygulanır" denilmiştir.

3- Dönme (rücu) davalarında süre

Bu konuda, 4925 Sayılı Yasanın 24. maddesi 4. fıkrasında ve Genel Şartlar C-7 maddesi 4. fıkrasında: "Bu sigortada, tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar" denilmiştir.

XII- GÜVENCE HESABINDA ZAMANAŞIMI

1- Başvurularda ve açılacak davalarda zamanaşımı süreleri

Daha önce "Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı" adıyla yalnızca 2918 Sayılı Yasadaki Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası´nı kapsayan bu sigorta türünün yerini, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu´nun yürürlüğe girmesiyle tüm zorunlu sigortaları kapsayan "Güvence Hesabı" almış ve yasa gereği Güvence Hesabı Yönetmeliği yayınlanmıştır. Ancak, yönetmelikte zamanaşımına ilişkin bir hüküm bulunmadığından, Güvence Hesabına başvurularda ve açılacak davalarda ilgili yasalardaki hükümler uygulanacaktır. Buna göre:

Güvence Hesabına uygulanacak zamanaşımı süreleri 2918 sayılı KTK´nun 109. maddesindeki ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu´nun 24. maddesindeki zamanaşımı süreleri olacak; ölüm ve yaralanmalarla ilgili başvurularda ve Güvence Hesabına karşı açılacak davalarda uzamış (ceza) zamanaşımı süreleri geçerli olacaktır.

Bu açıklamalara göre, zamanaşımı süreleri, (sigorta şirketinin iflâsı halinde) maddi zararlar için öğrenme gününden başlayarak (2) yıl ve her halde (10) yıl; ölüm ve bedensel zararlarda 5237 sayılı Türk Ceza Yasası´nın 66´ncı maddesindeki sürelere göre bir ölü veya bir yaralı söz konusu ise ( yıl, birden fazla ölü ile bir ölü ve bir veya birden fazla yaralı söz konusu ise (15) yıl olacaktır.

2- Konu ile ilgili Yargıtay kararları

Güvence Hesabı´na başvurularda veya açılacak davalarda uzamış ceza zamanaşımı sürelerinin uygulanması konusundaki yanlış bilgilenmeleri ve duraksamaları gidermek için, önceki Garanti Sigortası Hesabına ilişkin Yargıtay kararlarından kısa örnekler veriyoruz:

Uzamış ceza zamanaşımı işleten ve trafik sigortacısı hakkında uygulandığına göre Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı hakkında da uygulanmak gerekir.

11. HD. 11.07.2005, E. 2004/10777 K. 2005/7464

Uzamış ceza zamanaşımı, Garanti Sigortası Hesabına başvurularda da geçerlidir.

11. HD. 05.04.2004, E. 2003/8955 K. 2004/3556

Trafik Sigortası bulunmayan aracın çarpması sonucu ölüm nedeniyle açılan tazminat davasında, Karayolları Trafik Garanti Sigortası Hesabı hakkında da uzamış ceza zamanaşımı süresi uygulanır.

11. HD. 23.01.2006, E. 2005/343 K. 2006/385

2918 sayılı KTK´nun 8. kısım 5. bölüm "Ortak Hükümler" başlığı altında yer alan 109/2. maddesindeki uzamış ceza zamanaşımı süresi, Trafik Sigortacısı hakkında uygulanmak gerektiği gibi, kimliği belirsiz aracın yol açtığı olay nedeniyle Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı hakkında da uygulanır.

11. HD. 23.03.2006, E. 2005/3357 K. 2006/3096

XIII- ÖZEL SİGORTALARDA ZAMANAŞIMI

Kasko Sigortası, Ferdi Kaza Sigortası ve bütün özel sigortalarda zamanaşımı süresi TTK. 1268. maddesine göre "iki yıl"dır.

XIV- ZAMANAŞIMININ BAŞLANGICI

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu 109. maddesi 1. fıkrasına, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu 24. maddesi 1. fıkrasına ve Borçlar Kanunu´nun 60. maddesi 1. fıkrasına göre, haksız eylemden doğan zararlar için açılacak maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği günden işlemeye başlar.

1- Tazminat sorumlularının öğrenilmesi

a) Genellikle, kazayı yapan sürücünün veya kazaya neden olan sürücü yardımcılarının kimlikleri baştan belirlenebilmektedir. Gerçek suçlu gizlenmiş ve onun yerine suçu bir başkası üstlenmişse, zamanaşımı, gerçek suçlunun öğrenilmesinden sonra işlemeye başlayacaktır. Ya da, sahibinin haberi olmaksızın, kimliği belirsiz biri tarafından araç kullanıldığı sırada kaza meydana gelmiş olabilir veya çalınan ya da gasbedilen aracın sürücüsünün kim olduğu uzun bir araştırma sonrasında ortaya çıkabilir. İşte bu gibi durumlarda da zamanaşımı, gerçek sorumlunun öğrenilmesinden sonra işlemeye başlayacaktır.

b) İşletenler yönünden de gerçek sorumlunun ad veya ünvanının saptanması zamanaşımının başlangıcı olacaktır. Davacının yanlış kişiye ve araçla doğrudan veya dolaylı ilgisi bulunmayan şirkete karşı dava açması durumunda, dava husumet yönünden reddedilecek ise de, eğer ad ve ünvanda ve temsilcide yanılma varsa, bu durum (sıfatta yanılma, temsilcide yanılma) davanın reddini gerektirmeyip, yeni bir dava açma yönüne de gidilmeden (ıslaha dahi başvurulmadan) aynı dava içinde araştırma yapılarak ve doğru ad ve ünvan saptanarak davaya devam olunmalıdır.

c) Tazminat sorumlusu olan özel ve tüzel kişilerin bir bölümünün öğrenilip, dayanışmalı sorumlulardan birinin veya birkaçının henüz öğrenilememiş olması ya da dava sırasında gerçek sorumlunun ortaya çıkması durumunda, her ne kadar BK. m. 50 ve 51. maddelerine göre bunlardan biri hakkında dava açılmış olması tümünün ortaklaşa ve zincirleme sorumluluğunu gerektirir ise de, hakkında dava açılmayandan tahsilat yapılamayacağından, her yeni öğrenilen sorumlu (tazminat yükümlüsü) için yeni bir zamanaşımı işlemeye başlayacaktır.

d) Trafik sigortasını yapan veya isteğe bağlı poliçe düzenleyen sigorta şirketi yönünden de, kaza tarihinde geçerli poliçenin ele geçirilmesinden veya sigortacının ad ve ünvanının kesin öğrenilmesinden sonra zamanaşımı işlemeye başlayacaktır.

2- Zararın öğrenilmesi

a) Ölümlü kazalarda, zamanaşımının başlangıcı kural olarak olay tarihi olmak gerekir ise de, "zararın öğrenilmesi" kavramına bağlı kalındığında, zamanaşımının başlangıcının "ölenin desteğinden yoksun kalanın" bunu öğrendiği tarih olması gerektiği kanısındayız.

b) Yaralanma ile sonuçlanan kazalarda, zamanaşımının başlangıcı konusunda bazı ayrımlar yapmak gerekir:

aa) Geçici işgöremezlik durumlarında, tedavinin tamamlandığı ve mesleki işten kalma süresinin belli olduğu tarih, zamanaşımının başlangıcı olacaktır.

bb) Kalıcı sakatlığın (sürekli işgöremezliğin) söz konusu olduğu durumlarda, zamanaşımının başlangıcı sürekli sakatlığa ilişkin kesin raporun ortaya çıktığı ve davacı tarafından öğrenildiği tarihtir. Bu konuda Yargıtay´ın 1958 yılından beri süregelen kökleşmiş kararları bulunmaktadır14.

cc) İyileşme süresinin uzaması durumunda, bedensel zararın gelişimi beklenecek ve kesin sakatlığın ortaya çıkıp yetkili sağlık kurullarının raporunun mahkemeye gelmesinden sonra zamanaşımı işlemeye başlayacaktır.

dd) Sürekli işgöremezlik oranında her artış, ayrı bir olgudur. Her birinin öğrenme gününden başlayarak yeni bir zamanaşımı işlemeye başlayacaktır.

ee) Sonradan ortaya çıkan ve önceden kestirilemeyen (trafik kazası sonucu dolaşım bozukluğu, böbrek yetmezliği vb.) durumlarda da, zararın kesin biçimde saptandığı tarih zamanaşımının başlangıcı olacaktır.

Zamanaşımının kesilmesine ilişkin Borçlar Yasası 133, 134, 135. maddesi ve dayanışmalı sorumluluğa ilişkin 50. madde hükümleri, trafik kazaları için de geçerlidir.

1- Dava edilen miktarla sınırlı olarak zamanaşımının kesilmesi

Yargıtay´ın yerleşik ve henüz değişmeyen kararlarına göre "Kısmi davanın tesbite ilişkin bölümü için zamanaşımı kesilmiş olmaz. Zamanaşımının kesilmesi, ilk (kısmi) davada istenen miktar ile sınırlıdır."

Önceleri ilk (kısmi) davanın tesbite ilişkin bölümü için ek (ikinci) dava açılırken, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu 87/son. maddesinin iptal edilmesinden sonra uygulamaya konulan "ıslah yoluyla dava değerinin artırılması" evresinde de Yargıtay´ın görüşleri değişmemiş; ıslahla artırılan bölüm için zamanaşımı definde bulunulabileceği, başka bir deyişle (önceden olduğu gibi) ilk (kısmi) davada istenen miktarla sınırlı olarak zamanaşımının kesileceği, bunun dışında tesbite ilişkin bölüm için (zararın tamamı için) zamanaşımının ilk dava ile kesilmiş olmayacağı görüşüne sıkı sıkıya bağlı kalınmıştır.

Oysa bizim görüşümüz, Borçlar Yasası 42. maddesi 2. fıkrası çerçevesinde yargıcın zararı ve kapsamını araştırmakla yükümlü olduğu, bu bağlamda ilk açılan davayla birlikte zararın tamamı için zamanaşımının kesilmiş sayılması gerektiği; çünkü dava değerinin artırılması (harcın tamamlanması) işleminin ıslah bile olmayıp, tazminat davalarının başlangıcındaki belirsizlikten kaynaklanan zorunlu bir işlem olduğu yönündedir15.

2- Zincirleme sorumlulardan biri hakkında kesilen zamanaşımının, tümü hakkında kesilmesi

a) 2918 sayılı KTK´nun çeşitli maddelerine göre, sürücü, işleten, sigortacı birlikte "tam zincirleme sorumlu" olduklarından, biri hakkında kesilen zamanaşımı, tüm sorumlular hakkında da kesilir .

KTK. 88. maddesi 1. fıkrasına göre: "Bir motorlu aracın katıldığı bir kazada, bir üçüncü kişinin uğradığı zarardan dolayı, birden fazla kişi tazminatla yükümlü bulunuyorsa, bunlar müteselsil (zincirleme) olarak sorumlu tutulur."

Yasanın bu hükmü ile BK. m. 50´deki "tam zincirleme sorumluluk" kuralı benimsenmiştir. Her ne kadar BK. m. 50´de tam zincirleme sorumluluk için "tek hukuksal neden" koşulu söz konusu ise de KTK. m. 88/1´deki özel düzenleme ile 85. maddenin son fıkrasındaki hüküm karşısında, "trafik kazasından zarar görme" durumunu "tek hukuksal neden" saymak gerekmektedir.

b) KTK. 85. maddesi son fıkrasına göre: "İşleten, sürücü ve yardımcılarının kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur." Bu hüküm ile de, tehlike sorumluluğu ilkesine göre zarardan sorumlu olan işleten ile kusur sorumlusu olan sürücü ve yardımcıları bir ve aynı hukuksal nedene dayalı olarak, birlikte ve ortaklaşa tam zincirleme sorumlu sayılmışlardır. Böyle olunca da, zarar görenin sorumlulardan yalnız birine karşı açtığı davada zamanaşımı, tüm tazminat sorumluları hakkında da kesilmiş olur.

c) Yukarıdaki bölümlerde ayrıntılı olarak belirttiğimiz üzere, Karayolları Trafik Yasası´ndaki "işleten" kavramı çok geniş tutulmuştur. Motorlu araçlarla doğrudan veya dolaylı ilişkisi bulunan ve motorlu aracın işletilmesinden ekonomik yarar sağlayan (kazanç elde eden) tüm kişi ve kuruluşlar "işleten" sayılmıştır. Bunlar, yasanın çeşitli maddelerinde yer alan "girişimci, girişimcinin bağlı olduğu işletme, araç sahibi, uzun süreli kiracı, rehin veya ariyet alan, motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunan onarımcı, bakımcı, servis işletmecisi, alım-satım işi yapan galerici, garaj veya otopark işleteni, yarış düzenleyici, Devlet ve kamu kurumu olup da araç sahibi veya işleteni konumunda olan, bunların tümü motorlu taşıtlarla ilgili faaliyetlerinden veya motorlu araçları kullanan durumunda bulunmalarından dolayı "işleten" veya "işleten gibi" sorumlu sayılmışlardır. Bütün bunlar bir motorlu aracın işleteni olmaları veya işleten gibi sorumluluk taşımaları sırasında m. 85/son gereği "sürücü ve yardımcılarının kusurundan, kendi kusurları gibi sorumlu" olacaklarından, bu sorumlulukları "tam zincirleme" sorumluluktur. Bu nedenle, bunlardan biri hakkında açılan tazminat davasında zamanaşımı (dava edilen miktarla sınırlı olarak) tümü hakkında kesilmiş sayılır.

d) Sigortacı da tam zincirleme sorumlular arasındadır. Yasanın 91. maddesine göre sigortacı, işletenlerin sorumluluklarının bir bölümünü üstlenerek zincirleme sorumlular arasına katılmıştır.

Sigortacı yönünden tam zincirleme sorumluluğun kesin hükmü, yasanın 109. maddesi 3. fıkrasında yer almış; "Zamanaşımı, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse, sigortacıya karşı da kesilmiş olur" denilmiştir.

e) Bir trafik kazasında, kazaya karışan motorlu araç sayısı birden fazla ise veya birden fazla kişi tazminatla yükümlü bulunuyorsa, bunlar da ortaklaşa ve zincirleme tam sorumlu olurlar. Bu durum, yasanın 88. maddesi 1. fıkrasında şöyle açıklanmıştır: "Bir motorlu aracın karıştığı kazada, bir üçüncü kişinin uğradığı zarardan dolayı, birden fazla kişi tazminatla yükümlü bulunuyorsa, bunlar ortaklaşa ve zincirleme sorumlu tutulur."

f) Zarar gören, yukarda açıklanan "tam zincirleme" sorumlulardan birini veya bir kaçını dava etmekte özgürdür. Bunun yasal dayanağı Karayolları Trafik Yasası´nın 85/son ve 88/1. maddeleri ile 91, 108, 109/3. maddeleri ve Borçlar Yasası´nın 50. ile 141. ve 142. maddeleridir. BK. 50. maddesine göre: "Birden çok kimseler birlikte ve ortaklaşa kusurlarıyla bir zarara neden olurlarsa, zarar görene karşı sorumlulukları, tek hukuksal nedene dayanır ve tam zincirleme sorumlu olurlar."

BK. 142. maddesi 1. fıkrasına göre: "Zarar gören, zararın tümünü zincirleme sorumluların yalnız birinden isteyebileceği gibi, hepsine karşı açacağı tek dava ile de isteyebilir." 142. maddenin 2. fıkrasına göre de: "Borç tümüyle ödeninceye kadar bütün borçluların sorumluluğu devam eder."

TRAFİK KAZALARINDA ZAMANAŞIMINA İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI

I- İŞLETEN HAKKINDA CEZA ZAMANAŞIMI UYGULANACAĞINA İLİŞKİN KARARLAR:

Davanın cezayı gerektiren bir eylemden kaynaklanması halinde, hem işleten ve hem de sürücü yönünden Ceza Kanunu´nun öngördüğü ceza zamanaşımı uygulanır.

2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası´nın 109. maddesinde bu tür zararlar için iki yıllık zamanaşımı öngörüldükten başka aynı maddenin ikinci fıkrasında davanın cezayı gerektiren bir eylemden kaynaklanması durumunda Ceza Kanunu´nun öngördüğü ceza zamanaşımının uygulanacağı açıklanmıştır. Borçlar Kanunu´nun 60. maddesinde de genel zamanaşımı dışında eylemin suç oluşturduğu durumlarda uzamış (ceza) zamanaşımının uygulanacağı öngörülmüştür. Yine Karayolları Trafik Yasası´nın 109. maddesinde motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazmini konusundaki istemlerin bu yasadaki sürelere bağlı olduğu belirtilmiş bulunmakla, bu bağlamda işletenle sürücünün aynı zamanaşımına tabi olduğu sonucuna varmak gerekir.

4. HD. 10.11.1998, 7266-8701 (YKD.1999/2-174)

Davanın cezayı gerektiren bir eylemden doğması halinde, uzamış ceza zamanaşımı, işleten ile sürücü ayrımı yapılmaksızın her ikisine de uygulanmalıdır.

Maddi tazminat yönünden 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 109/2 ve manevi tazminat yönünden ise aynı kanunun yollamasıyla BK´nun 60/2. maddeleri hükümleri, davanın cezayı gerektiren bir eylemden doğması halinde zamanaşımını uzamış ceza zamanaşımına tabi tutmuştur. Kanun, dayanışmalı sorumlu durumunda bulunan işletenler ile sürücü arasında bir ayrım yapmamıştır. Olayda, davalı sürücünün eylemi suç oluşturmakla, burada zamanaşımı süresi ceza zamanaşımı süresi olup, davada uzamış ceza zamanaşımı dolmuş olmadığı halde, davanın maddi ve manevi tazminat isteklerine ilişkin olarak reddi isabetsizdir.

19. HD. 09.12.1993, 1992/10288-1993/8465 (YKD.1994/5-791)

2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası´nın öngördüğü uzamış (ceza) zamanaşımı sürücü olmayan işletenleri de kapsar.

Dava, trafik kazasındaki yaralanmadan doğan zararın giderimine ilişkindir. Davaya konu olayın suç teşkil etmesi nedeniyle davada uzamış (ceza) zamanaşımının uygulanacağı, 2918 Sayılı Yasanın 109. maddesinin bir gereğidir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası´nın 109/2. maddesinde uzamış zamanaşımına ilişkin kuralın işleteni de kapsadığı kabul edilmiştir. Bu nedenle yerel mahkemenin ceza zamanaşımının işleten hakkında uygulanamayacağına ilişkin gerekçesi doğru görülmemiştir.

4. HD. 20.09.1999, 5261-7312 ( Yasa HD., 2000/8-1094, no: 468)

Ceza zamanaşımı süresinin, işletenler hakkında da uygulanması gerekir.

Dava, cezayı gerektiren bir eylemden doğmuşsa ve Ceza Yasası bu eylem için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüşse, bu süre maddi ödence istekleri için de geçerlidir.

2918 sayılı KTK´nun 109. maddesi birinci fıkrasında, sürücü veya işleten arasında bir ayırım yapmaksızın iki yıllık olağan zamanaşımı süresi kabul edilmiştir. Onu takiben ikinci fıkrasında ise: Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir" hükmü kabul edilmiştir. Maddenin iki fıkrası arasındaki bağlantı gözetildiğinde ceza (uzamış) zamanaşımı süresinin işletenler hakkında da uygulanacağı kabul edilmelidir. Çünkü birinci fıkrada işleten ve sürücü hakkında bir ayırım yapılmaksızın maddi tazminat talepleri için iki yıllık zamanaşımı süresi kabul edilirken ikinci fıkrada "dava" ve "maddi tazminat talepleri de" sözcükleriyle birinci fıkradaki sistem aynen benimsenmiştir.

Diğer taraftan KTK´nun 85/son fıkrasında işletenin "aracının sürücüsünün veya aracın

kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan (eylemi şeklinde anlaşılmalıdır) kendi kusuru gibi sorumlu olacağı" kabul edilmiştir. Bu maddenin amacı, işletenin bu kişilerin kusuruna dayanarak sorumluluktan kurtulmasını önlemektir. İşletenin sorumluluğu genel olarak sebep sorumluluğu ve özel olarak tehlike sorumluluğunun niteliğinden ileri gelmektedir (m. 85/1). Asıl amacı açıklanan 85. maddenin son fıkrasından yararlanarak ceza zamanaşımıyla ilgili yukarda açıklanan yorumu güçlendirme olanağı da vardır.

(3. HD. 13.06.1988-1277/6292; YKD., 1988/9- 1212)

Karayolları Trafik Kanunu 109/2. maddesinde belirtilen uzamış zamanaşımı kuralının araç işletenini de kapsadığı kabul edilmelidir.

Davaya konu olay suç teşkil etmesi nedeniyle dava, uzamış zamanaşımına tabidir. Bu nedenle Karayolları Trafik Kanunu´nun 109/2. maddesinde belirtilen uzamış zamanaşımı ile ilgili kuralın işleteni de kapsadığı kabul edilmek gerekir. Milli Savunma Bakanlığı olaya neden olan aracın maliki ve işleteni bulunduğuna göre bu yön gözetilmeksizin davalı idare aleyhine açılan davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup karar bozulmalıdır.

4. HD. 15.04.1999, 1463-3275 (İBD. 2000/2-554)

Haksız eylemin suç teşkil etmesi ve bu suçun daha uzun bir zamanaşımına tabi olması halinde, hukuk davasındaki istemler hakkında dahi o suç için öngörülen ceza zamanaşımı uygulanır. Trafik kazasından doğan tazminat istemlerinde bu kural hem sürücü ve hem de işleten için geçerlidir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 109. maddesinde, Borçlar Kanunu´nun 60. maddesindeki genel kural olan bir yıllık süreden farklı iki yıllık zamanaşımı süresinin esas alındığı, ancak, eylemin cezayı gerektirmesi durumunda da ceza zamanaşımının uygulanacağını belirterek sonuçta, Borçlar Kanunundaki genel düzenleme ile paralellik sağlanmıştır. Yine aynı madde de bu sürelerin sadece sürücü hakkında geçerli olabileceğini açıkça belirtilmediği gibi tazminatın sorumlulardan isteneceği belirtilerek işletenin de aynı kurala tabi olduğu kabul edilmiştir. Yargıtay´ın yerleşmiş içtihatları bu yöndedir.

4. HD. 08.04.1999 gün 1163-3022 sayılı kararı. (YKD. 1999/9-1208)

Uzamış (ceza) zamanaşımı işletenleri de kapsar.

Olay, trafik kazası sonucu gerçekleşen tazminat istemine ilişkindir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası´nın 109. maddesinde bu tür zararlar için iki yıllık zamanaşımı süresi öngörüldükten başka aynı maddenin ikinci fıkrasında davanın cezayı gerektiren bir eylemden kaynaklanması durumunda Ceza Kanunu´nun öngördüğü ceza zamanaşımının uygulanacağı ifade edilmiştir. Borçlar Kanunu´nun 60. maddesinde de genel zamanaşımı dışında eylemin suç teşkil ettiği durumlarda ceza (uzamış) zamanaşımının uygulanacağı öngörülmüştür. Yine Karayolları Trafik Yasası´nın 109. maddesinde motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazmini konusundaki taleplerin bu yasadaki sürelere bağlı olduğu ifade edilmiş bulunmakla, bu bağlamda işletenle sürücünün aynı zamanaşımına tabi olduğu sonucuna varmak gerekir.

4. HD. 18.02.1999, 1998/9746-1999/1189 (Yasa HD., 2000/6-850, no: 357)

Uzamış (ceza) zamanaşımı işleten hakkında da uygulanır.

Dava, trafik kazasından kaynaklanan yaralanma nedeniyle tazminat istemine ilişkindir. Mahkemece davalı işleten hakkında ceza zamanaşımı uygulanamayacağı gerekçesi ile istemin reddine karar verilmiştir. Oysa Karayolları Trafik Kanunu 109. maddesi uyarınca zamanaşımı süresi ceza zamanaşımı olup, bu süre işleten hakkında da uygulanır.

4. HD. 28.02.2000, 1999/9862-2000/1038

Uzamış (ceza) zamanaşımı ile ilgili kuralın işleteni de kapsadığını kabul etmek gerekir.

Dava, trafik kazası sonucu desteklerini kaybeden davacıların tazminat isteklerine ilişkindir. Mahkemenin kabul ettiği gibi olayda 2918 sayılı KTK´nun 109. maddesinde belirtilen iki yıllık olağan zamanaşımı süresi dolmuş ise de davaya konu olan olayın suç teşkil etmesi nedeniyle dava, uzamış (ceza) zamanaşımına tabidir. Bu husus, BK´nun 60. maddesinde açık biçimde düzenleme altına alınmıştır. 2918 sayılı KTK´nun 109. maddesinde, yasanın uygulandığı alanlarda ceza zamanaşımının uygulanacağı ifade edilmiştir. Dava konusu olayda, davalı, davacının desteğinin içinde bulunduğu aracın işletenidir. 2918 sayılı KTK´nun 109/2. maddesinde belirtilen uzamış zamanaşımı ile ilgili kuralın işleteni de kapsadığını kabul etmek gerekir. Anılan yön gözetilmeksizin davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olduğundan karar bozulmalıdır.

4. HD. 09.03.2000, 2105-2277

Trafik kazasından kaynaklanan tazminat davalarında, 2918 Sayılı Yasanın 109/2. maddesinde getirilen uzamış zamanaşımı ile ilgili kuralın araç işletenini de kapsadığı kabul edilmelidir (2918 sa. Trafik K. m. 85, 109, 109/2).

2918 sayılı KTK´nun zamanaşımına yönelik hükümlerini düzenleyen 109. maddesinde sürücü ile işletenler arasında zamanaşımı yönünden bir ayrım yapılmamıştır. Araç işleten aynı yasanın 85. maddesi gereği araç sürücüsünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olup, "tazminat yükümlüsü" kavramı içerisinde değerlendirilmelidir. Şu durumda aynı yasanın 109/2. maddesinde getirilen uzamış zamanaşımı ile ilgili kuralın işleteni de kapsadığı kabul edilmelidir. Nitekim yerleşik yargı içtihatları da bu yöndedir. O halde yerel mahkemenin işleten hakkında da uzamış (ceza) zamanaşımı süresini gözetmeden, işletene yönelik davayı zamanaşımından reddetmesi usul ve yasaya aykırı görüldüğünden kararın bozulması gerekmiştir.

4. HD. 23.01.2003, 2002/9945-2003/760 (YKD. 2003/5-695)

KTK. 109/2´deki uzamış ceza zamanaşımı işleteni de kapsar.

Karayolları Trafik Kanunu´nun 109/2´deki düzenlemenin işleteni de kapsadığı kabul edilmiştir. Yerel mahkemece aracın işleteni olan davalı hakkında uzamış zamanaşımı süresi gözetilmeden olağan zamanaşımına göre davanın reddine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir."

25.01.2001, 2000/9726-2001/649

Ceza zamanaşımı işleten bakımından da geçerlidir.

KTK. 109/2. maddesinde sürücü ve işleten yönünden bir ayrım gözetilmemiştir. Bu nedenle maddede belirtilen ceza zamanaşımı işleten bakımından da geçerlidir. Somut olayda beş yıllık ceza zamanaşımı geçmeden dava açıldığına göre işleten yönünden de davanın görülüp sonuçlandırılması gerekir.

4. HD. 10.05.1996, 3507-3971

İşleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olduğundan, işleten hakkında da ceza zamanaşımı uygulanır.

2918 Sayılı Yasanın 85/4. maddesinde, işletenin araç sürücüsünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olacağı belirtilmiştir. Aynı yasanın 109/2. maddesi hükmü uyarınca, dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve Ceza Kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörürse, bu süre tazminat talepleri için de geçerlidir. Bu nedenle, somut olayda uzamış beş yıllık ceza zamanaşımının uygulanması gerekir.

19. HD. 04.03.1996, 666-1842

II- SİGORTACI HAKKINDA DA UZAMIŞ CEZA ZAMANAŞIMI UYGULANACAĞINA İLİŞKİN KARARLAR

Dava konusu alacağın suç sayılan eylemden kaynaklandığı dikkate alınarak davalı sigortacı hakkında da uzamış ceza zamanaşımı süresinin uygulanması gerekir.

Dava, davalı sigorta şirketinin zorunlu mali sorumluluk sigortacısı olduğu aracın, davacıların murisinin ölümüne neden olmasından kaynaklanan destek tazminatı istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın zamanaşımı süresinin dolmasından sonra açıldığı gerekçesiyle reddine karar verilmiştir. Oysa, 2918 sayılı KTK´nun 109/2. maddesindeki, davaya konu alacağın suç oluşturan bir fiilden kaynaklanmış ve Ceza Kanunu´nun bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunması halinde, bu sürenin maddi tazminat talepleri için de geçerli olacağına ilişkin hükmü uyarınca, davalı Trafik Sigortacısı hakkında ceza zamanaşımı süresinin uygulanması gerekir. Kaldı ki, anılan Yasa hükmünde ve Trafik Sigortası Genel Şartları´nın 17. maddesinde bu hususa aynen yer verilmiş bulunulmaktadır.

Bu durumda mahkemece, davalı sigorta yönünden zamanaşımı definin yukarda yapılan açıklamalar çerçevesinde değerlendirilerek, sonucuna göre gerektiğinde davanın esasına girilmek gerekirken, yerinde olmayan gerekçelerle yazılı şekilde hüküm kurulması doğru bulunmamıştır.

11. HD. 06.07.2006, E. 2005/7638 K. 2006/8094 (İBD. 2007/2-812)

Uzamış ceza zamanaşımı işleten ve trafik sigortacısı hakkında uygulandığına göre Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı hakkında da uygulanmak gerekir.

2918 sayılı KTK´nun "ortak hükümler" başlığı altında yer alan ve 109/2. maddesinde düzenlenen uzamış ceza zamanaşımı süresinin, işleten ve bunun hukuki sorumluluğunu üstlenen Zorunlu Trafik Sigortacısı hakkında da uygulanması gerektiğine göre, zorunlu trafik sigortası bulunmayan bir araç için, husumet yöneltilen Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı hakkında da uzamış ceza zamanaşımı süresinin uygulanması gerektiğinin kabulünde zorunluluk bulunmaktadır. Nitekim, ne bu yasada, ne de Karayolu Trafik Garanti Sigortası Hesabı Yönetmeliği´nde de bu hususun aksinin kabulünü gerektirecek herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.

Bu durumda, olay tarihi ile ıslah tarihi arasında geçen süre itibariyle ceza zamanaşımı süresinin, ıslah dilekçesi ile artırılan maddi tazminat miktarı bakımından dolmadığı gözetilerek esasa girilmesi, sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, bu bölüm istemin (2) yıllık zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle reddine karar verilmesi doğru olmamıştır.

11. HD. 11.07.2005, E. 2004/10777 K. 2005/7464 (Yargı Dünyası, 2006/1-104)

Davalı sigorta şirketi yönünden ceza davası olmadığı gerekçesiyle ceza zamanaşımının uygulanmayacağı görüşü yanlış olup, KTK. 109/2. maddesi gereği davalı Trafik Sigortacısı hakkında da uzamış ceza zamanaşımının uygulanması gerekir.

2918 sayılı KTK´nun 8. kısım 5. bölüm "Ortak Hükümler" başlığı altında yer alan 109/2. maddesindeki "davanın cezayı gerektiren bir fiilden doğmuş olması ve Ceza Kanunu´nun bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunması halinde, bu sürenin maddi tazminat talepleri için de geçerli olacağına dair hükmü uyarınca davalı trafik sigortacısı hakkında ceza zamanaşımının uygulanması gerekir. Ayrıca, KTK´nun 98/1. ve 99/1. maddeleri tedavi ve diğer trafik sigortası kapsamına giren zararların sigortacıya bildirilmesinden itibaren 8 iş günü içinde ödeme zorunluluğu getirildiğine göre, zamanaşımı süresinin sigortacıya yapılması gerekli ihbar tarihinden itibaren başlatılması gerekir. Bu itibarla, davalı sigorta şirketi yönünden açılan davanın zamanaşımına uğramadığı, dolayısıyla davanın süresinde açıldığının kabulü ile işin esasına girilerek sonucuna göre karar vermek gerekirken, yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

11. HD. 28.06.2004, E. 2003/13227 K. 2004/7147

Sigorta şirketi hakkında ceza zamanaşımı uygulanmasında bir yanlışlık yoktur.

Dairemizin yerleşik içtihatlarına göre, sigortacı hakkında ceza zamanaşımı süresinin uygulanmasının mümkün bulunmasına göre, davalı Sigorta vekilinin HUMK´nun 440. maddesinde sayılan hallerden hiçbirini içermeyen karar düzeltme isteğinin reddi gerekir.

11. HD.28.04.2000, E. 2000/3653 K. 2000/3626 (Kazancı Yazılım)

Trafik Sigortası bulunmayan aracın çarpması sonucu ölüm nedeniyle açılan tazminat davasında, Karayolları Trafik Garanti Sigortası Hesabı hakkında da uzamış ceza zamanaşımı süresi uygulanır.

Davacılar vekili, davacıların murisinin kullandığı mobilete Trafik Sigortası bulunmayan bir aracın çarpması sonucu murisin ölmesi nedeniyle annesinin destekten yoksun kaldığını ileri sürerek hesaplanan ve ıslahla artırılan maddi (destek) tazminatının temerrüt faiziyle davalı Karayolları Trafik Garanti Sigortası Hesabından istemiştir.

Davalı vekili, 2918 sayılı KTK´nun 109 ve Karayolları Trafik Garanti Sigortası Hesabı Yönetmeliği´nin 12´nci maddesi uyarınca motorlu araç kazalarından doğan zararın tazminine ilişkin isteklerde zamanaşımı süresinin 2 yıl olduğunu, uzamış (ceza) zamanaşımı süresinin Garanti Sigortası Hesabı açısından uygulanmayacağını, davanın zamanaşımı nedeniyle reddi gerektiğini savunarak, davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, toplanan kanıtlar ve benimsenen bilirkişi raporu doğrultusunda, kazada birden fazla kişinin öldüğü, davanın uzamış ceza zamanaşımına tabi olduğu gerekçesiyle, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararı davalı vekili temyiz etmiştir.

Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davalı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

Sonuç: Yukarda açıklanan nedenlerden dolayı, davalı vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun bulunan hükmün onanmasına oy birliğiyle karar verildi.

11. HD. 23.01.2006, E. 2005/343 K. 2006/385 (Kazancı Yazılım)

III- MANEVİ TAZMİNAT İSTEKLERİNDE CEZA ZAMANAŞIMI UYGULANACAĞINA İLİŞKİN KARARLAR

Trafik kazasında yaralanma nedeniyle açılan manevi tazminat davasına, 2918 sayılı KTK. 109/2 ve BK. 60/2. maddeleri uyarınca uzamış (ceza) zamanaşımı uygulanır.

Davacı, davalıya ait araç sürücüsünün çarpması sonucu yaralanması nedeniyle tedavi gideri ve BK. 47. maddesi uyarınca manevi tazminat isteminde bulunmuştur. Davalılar süresi içinde zamanaşımı defini ileri sürmüşler, olay tarihinden bu yana iki yıllık süre geçtiğinden davanın zamanaşımı nedeniyle reddini savunmuşlar ve yerel mahkemece savunma doğrultusunda dava zamanaşımı nedeniyle reddedilmiştir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası´nın 109/1. maddesinde motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin taleplerin iki yıl içinde zamanaşımına uğrayacağı düzenlenmiştir. Ne var ki, yaralanma nedeniyle manevi tazminat ve tedavi giderine ilişkin istekler, 2918 Sayılı Yasanın 109/2. ve BK. 60/2. maddelerindeki uzamış zamanaşımına tabi olup fiil cezayı gerektirdiğinden ve Ceza Kanunu bu fiil için beş yıllık zamanaşımı süresi öngörmüş olduğundan, ayrıca dava tarihinde ceza zamanaşımı süresi dolmadığından, işin esası incelenerek varılacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, davanın zamanaşımı nedeniyle reddedilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.

4. HD. 18.02.2001, 2000/10296-2001/1183 (YKD. 2001/10-1504)

Trafik kazasından kaynaklanan manevi tazminat davasında, eylemin suç oluşturması nedeniyle uzamış ceza zamanaşımı uygulanır.

Dava, trafik kazası nedeniyle uğranılan manevi zararın ödettirilmesi istemine ilişkindir. Yerel mahkemece dava zamanaşımından reddedilmiş, karar davacı tarafından temyiz edilmiştir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası´nın 109/1. maddesinde motorlu araç kazalarından doğan tazminat istemlerinin iki yıl içinde zamanaşımına uğrayacağı düzenlenmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise, eylemin suç teşkil etmesi durumunda ceza zamanaşımının uygulanacağı öngörülmüştür. Borçlar Kanunu´nun 60/2. maddesinde de eylem aynı zamanda suç oluşturuyorsa o suç için öngörülen ceza zamanaşımı süresi uygulanacağı hükmü yer almıştır. Zararlandırıcı eylemin suç oluşturduğu tartışmasızdır. Bu bakımdan dava konusu eylem için Türk Ceza Kanunu´nda belirtilen ceza zamanaşımı süresinin uygulanması gerekir.

4. HD. 01.11.2001, 5890-10660 (YKD. 2002/2-191)

Motorlu araç kazaları nedeniyle uğranılan zararlar cezayı gerektiren bir eylemden doğarsa, 2918 sayılı KTK´da belirtilenden daha uzun bir zamanaşımı süresi uygulanır. Bu süre, manevi zararlar hakkında da geçerlidir.

Dava, trafik kazası sonucu cismani zarara uğrayan davacının tazminat istemine ilişkindir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 109/2. maddesine göre; "Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve Ceza Kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunuyorsa, bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir." Yargıtay´ın uygulamasına göre bu hüküm, trafik kazasında uğranılan manevi zararlar için de geçerlidir.

4. HD. 07.03.1996, 1033-1461 (YKD.1996/5-715)

Manevi tazminata konu haksız eylem suç oluşturuyorsa, ceza zamanaşımı uygulanır.

Trafik kazası sonucu desteklerini kaybeden davacılar, manevi tazminat isteminde bulunmuşlar; Mahkemece, istemin zamanaşımına uğradığı gerekçesi ile dava reddedilmiştir.

Davaya konu edilen haksız eyleme, öncelikle daha özel olan Trafik Yasası´nın uygulanacağı doğaldır. Şu durumda anılan yasanın 109. maddesindeki düzenlemenin kapsamı üzerinde durmak gerekir. Maddenin ilk fıkrasında "maddi zarardan" söz edilmiş, ikinci fıkrasında ise "...bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir." düzenlemesi getirilmiştir.

Açıklanan şu duruma göre, anılan yasanın manevi tazminatla ilgili olarak bir düzenleme getirip getirmediği tartışılabilir. Yasanın hukuki sorumluluğu düzenleyen 85 ve devamı olan maddelerde, maddi ve manevi zarar ayrımı yapılmadan zarardan söz edilmiştir. Ne var ki, 109. maddede, "maddi zarar","maddi tazminat" sözcüklerini kullanmıştır. Bu yazılış biçiminden, yasa koyucunun, trafik kazaları sonucu istenebilecek manevi tazminat taleplerindeki zamanaşımı süresini, maddi tazminattan ayrı tuttuğu, hatta manevi tazminat konusunun düzenlenmediği düşünülemez. Yasanın sözcüklerine değil, konuş amacına bakıldığında, böyle bir ayrımın hukuk ve yasa tekniğine uygun düşmeyeceği gibi, istem konusu olan tazminatın türü ile de bağdaşmamaktadır. Aksi halde sadece trafik kazaları nedeniyle maddi ve manevi zararlar için ayrı zamanaşımı süreleri öngörülmüş olur ki, bu da eşitlik ve genellik ilkesi ile bağdaşmaz. Anılan yasanın anılan maddesinin ikinci bendinde, "...bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir" demek ve "de" tamamlamasını kullanmakla, başka bir tazminat türünde de bu bağlamda manevi tazminatın varlığını kabul ettiği sonucuna varılabilir. Aksi halde, hukuk tekniği bakımından uygun görülemeyecek bir sonuç ortaya çıkmış olacaktır.

Ayrıca, Karayolları Trafik Yasası´nın yürürlüğe girdiği günden bu yana, görülen uygulamada, zamanaşımı süresi bakımından iki tazminat türü arasında bir ayrım gözetilmemiştir. Yerleşmiş biçimde her iki tazminat türüne aynı zamanaşımı uygulanmıştır.

18.01.2000, 1999/9822-2000/192

Manevi tazminat davasında, işleten hakkında da uzamış ceza zamanaşımı uygulanır.

2918 sayılı KTK´nun 90. maddesinde, manevi tazminat davaları hakkında Borçlar Kanunu´nun haksız fiillere ilişkin hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüş, başka bir deyişle bu hususta BK. 60. maddesine yollamada bulunulmuştur. Bu nedenle, işleten hakkında BK. 60/2. maddesinde yer alan uzamış ceza zamanaşımı uygulanmalıdır.

19. HD. 30.09.1994, 4413-8492

IV- ÖLÜM, YARALANMA, ARAÇ HASARI BİR ARADA İSE, ARAÇ HASARINA DA CEZA ZAMANAŞIMI UYGULANACAĞINA İLİŞKİN KARARLAR:

Araç hasarının yanı sıra, aynı kazada yaralanma da varsa, işletene ve sigortacıya karşı açılan davada, iki yıllık zamanaşımı değil, KTK. 109/2. hükmü gereğince uzamış ceza zamanaşımı uygulanır.

Davacı vekili, davalıların maliki, sürücüsü ve zorunlu trafik sigortacısı olduğu aracın Kasko Sigortalı araca çarpması nedeniyle ilgilisine tazminat ödendiğini ileri sürerek, kusur durumuna göre ödenen miktarın faiziyle birlikte rücuan tahsilini talep ve dava etmiştir.

Dava TTK´nun 1301. maddesine dayalı rücuen tazminat istemine ilişkin olup taraflar arasındaki uyuşmazlık yaralamalı ve maddi hasarlı trafik kazasından kaynaklanmaktadır. Her ne kadar, davalı araç maliki A. Kargo A.Ş.´ne yöneltilen dava 2 yıllık zamanaşımı süresinin geçtiği gerekçesi ile ret edilmiş ise de, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 109/2. maddesi hükmü gereğince, dava cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve Ceza Kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.

Dava konusu olay ile ilgili düzenlenen trafik kaza tutanağı içeriğine göre aynı zamanda yaralanma da mevcut olduğuna göre, mahkemece, ceza zamanaşımı bakımından da delillerin tartışılması ve inceleme yapmak gerekirken, bu husus gözden kaçırılarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamıştır.

11. HD. 15.11.2001, 5934-9015 (İBD 2003/2-472)

Yaralanma ile birlikte araç hasarı da varsa, araç hasarı için açılan davaya dahi iki yıllık değil, 2918 sayılı KTK. 109/2, TCK. 459/2. ve 102/4. maddeleri uyarınca beş yıllık zamanaşımı uygulanır.

Dava, trafik kazası nedeniyle davalıya ait araçta oluşan hasardan dolayı tazminat istemine ilişkindir.

Yerel mahkemenin, davalı hakkında tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucu yaralanmaya neden olmak suçundan ceza davası açılmış olması nedeniyle, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 109/2. maddesi uyarınca, görülmekte olan davanın beş yıllık zamanaşımı süresine tabi bulunduğu, bu duruma göre, dava zamanaşımının gerçekleşmediği gerekçesiyle ve bilirkişi raporunu esas alarak verdiği davanın kısmen kabulüne dair karar, özel daire tarafından "araç hasarına ilişkin iki yıllık zamanaşımı süresinin geçirildiği ve davalının itirazının kabulü ile davanın reddi gerekirken, yazılı şekilde tazminatla sorumlu tutulmasında isabet görülmediği" gerekçesiyle bozularak dosya yerine geri çevrilmekle,yeniden yapılan yargılama sonunda, mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

Hukuk Genel Kurulu´ca yapılan inceleme sonucu:

Somut olayda, davalı sürücünün neden olduğu, bir kişinin yaralanması ve davacıya ait aracın hasara uğramasıyla sonuçlanan trafik kazasının, aynı zamanda Türk Ceza Kanunu´nun 459/2. maddesi çerçevesinde cezayı gerektiren bir eylem niteliğinde bulunması; bu eylemle ilgili ceza davasının, anılan hükümde öngörülen cezanın türü ve süresi itibariyle, aynı kanunun 102/4. maddesi uyarınca beş yıllık zamanaşımı süresine tabi olması; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu´nun 109/2. maddesi uyarınca bu sürenin görülmekte olan maddi tazminat davası için de geçerli bulunması; davanın kaza tarihi üzerinden beş yıl geçmeden açılması karşısında, somut olayda zamanaşımının gerçekleşmediği açıktır.

2918 Sayılı Yasanın anılan hükmünün, gözden kaçırılmaması gereken yönü, Ceza Kanununda öngörülen daha uzun zamanaşımı süresinin tazminat talebiyle açılacak davalar için de geçerli olabilmesinin, sadece eylemin Ceza Kanununa göre suç sayılması koşuluna bağlanmış bulunmasıdır. Bu düzenlemenin iki ayrı sonucu bulunmaktadır: Söz konusu yasa hükmü, ceza zamanaşımının uygulanabilmesi için, sadece eylemin aynı zamanda bir suç oluşturmasını yeterli görmekte, bunun dışında, fail hakkında mahkumiyet kararıyla sonuçlanmış bir ceza davasının varlığı, hatta böyle bir ceza davasının açılması ya da zarar görenin o davada tazminat yönünden bir talepte bulunmuş olması koşulu aranmamaktadır. Dahası, söz konusu hükümde, ceza zamanaşımının uygulanması bakımından, sürücü ve diğer sorumlular (örneğin işleten) arasında bir ayırım da yapılmamış; böylece, kuralın bunların tümü için geçerli olduğu, hepsi için aynı zamanaşımı süresinin uygulanacağı öngörülmüştür.

Bu durumda, yerel mahkemenin aynı gerekçeye dayalı direnme kararı yerindedir. Ne var ki, davalının esasa ilişkin temyiz itirazları dairesince incelenmediğinden, bu konuda inceleme yapılmak üzere dosya özel dairesine gönderilmelidir.


 TRAFİK KAZA VE KAZASI SEBEPLERİ

GENEL BİLGİLER

• Ülkemizde meydana gelen trafik kazaları %94 insan kaynaklı olmaktadır.

• İnsan kaynaklı kazalarda %27 sürücünün, %1 ise yolcunun hatası vardır.

• Geriye kalan %6 lık insan kaynaklı olmayan kazalar ise %5 araç, %1 yol kaynaklıdır.

İnsan kaynaklı kazaların meydana gelme sebepleri:

1. Acemilik

2. Dikkatsizlik

3. Uzun süreli uykusuzluk

4. Aşırı hız yapmak

5. Alkollü araç kullanmak

6. Hatalı sollama

7. Trafik kurallarını önemsememek

8. Olması gerekenden fazla yük taşımak

9. Araç bakımını yaptırmamış olmak

10. Dikkat veya uyku bozukluğu vb. yapan ilaçları kullanmak

Trafik Kazalarından Korunma Yolları

1. Alkollü araç kullanmayınız,

2. Emniyet kemerinizi mutlaka takınız,

3. Araç kullanırken dikkatinizi dağıtmayınız,

4. Hız limitlerine uyunuz,

5. Far ayarlarınızı kontrol ediniz,

6. Tehlikeli sürüş ve yakın takipten kaçınınız,

7. Bisiklet ve motosiklet kullanırken kaskınızı takınız,

8. Karşıdan karşıya geçerken geçiş kurallarına ve ışıklara riayet ediniz,

9. Kavşaklarda durunuz, tehlikeli yerlerde sollama yapmayınız,

10. Acelelikten kaçınınız,

11. Trafikte dikkatli ve hoşgörülü olunuz.


KAZADA İŞLETENİN SORUMLULUĞU

TRAFİK KAZASINDA İŞLETENİN TAZMİNAT SORUMLULUĞU

GENEL BİLGİLER

• Trafik kazaları neticesi talep edilecek tazminat, tazminat davası olarak, tazminat davaları arasında önemli yer tutan bir davadır.

İŞLETEN

• Araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehini gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır. (KTK. Madde 3)

Gerçek işleten;

a - Araç sahibi olan kişi; gerçek işleten aracın trafik kaydında malik olarak görülen kişidir. Uygulamada genellikle aracın işleteni ile aracın sahibi aynı kişidir. KTK 85. maddesine göre aracın işletenini tespit etmek için öncelikle aracın trafik kaydına bakmalıyız. Genel olarak trafik sicilinde araç sahibi olarak görünen kişi işletendir. Bu husus yasal karinedir. Ancak kayıtta araç sahibi olarak görünen kişi, aracının noterde satmamış olsa dahi, adi satışla satın alan aracı fiili ve ekonomik hâkimiyetine almış ise (aracın vergisini, sigortasını ödüyorsa, aracın trafiğe çıkartılıp çıkartılmamasına karar veriyorsa) bu kişi aracı noter satışıyla satın almamasına rağmen aracın işleteni sayılmaktadır. Bu nedenle zarar gören kişi aracın tescil kaydında görünen kişiye değil de başkasına ait olduğunu her türlü delille ispat edebilir.

b - Aracın mülkiyeti muhafaza kaydıyla satılması halinde noter tarafından tutulan sicilde alıcı sıfatıyla üzerine kayıtlı olan kişi de işleten sayılır.

c - Motorlu aracın kiracısı veya ariyet alanı

d - Motorlu aracı kendi adına, tehlikesi kendisine ait olmak üzere işleten ve araç üzerinde fiili tasarrufta bulunan,

Farazi İşleten;

a - Motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunanlar,

b - Yarış düzenleyiciler,

c - Motorlu aracı çalan veya gaspedenler,

İşletme Alanı;

- Motorlu araç kazası karayolunda olmalıdır.

- Kazayı meydana getiren araç motorlu araç olmalıdır.

- Hemzemin geçitlerde meydana gelen trafik kazalarında da 2918 sayılı KTK hükümleri uygulanmaktadır.

İŞLETENİN SORUMLULUĞU

Kara yolları trafik kanunumuz zarara; motorlu aracın işletilmesinin sebep olması halinde, aracı işleten ve aracın işleteninin bağlı olduğu teşebbüs sahibi hakkında kusursuz sorumluluk ilkelerini öngörmüştür. Bu durumda işleten hiç kusuru bulunmasa bile doğan zarardan sorumlu tutulabilecektir. KTK. 85/1.” bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne ya da yaralanmasına sebep olursa bu zarardan motorlu araç işleteni sorumludur.” hükmü geçmektedir. 1996 yılında KTK yapılan değişiklikle teşebbüs sahibine de sorumluluk getirilmiştir. Buna göre, otobüslerde yapılan yolculuklarda, otobüsün bir işletmenin adı altında veya işletme tarafından işletilmesi sırasında meydana zararlardan teşebbüs (işletme) sahibi de işleten ile birlikte müştereken ve müteselsilsen sorumludur. KTK 86. maddesinde işletenin veya teşebbüs sahibinin sorumluluktan kurtulması düzenlenmiştir. İşletenin veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin sorumluluktan kurtulması veya sorumluluğun azaltılması

MADDE 86- (Değişik: 17.10.1996-4199/29 md.) İşleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin veya bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur.

(Değişik: 17.10.1996-4199/29 md.) Sorumluluktan kurtulamayan işleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi, kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse, hâkim, durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilir.

İşleteni Sorumlu Tutulması Şartları

a - Ortada bir zarar olmalıdır. Zarar, motorlu aracın ya da araçta bulunan yolcunun ya da araç dışındaki bir kişinin malının zarara uğramasıdır. Kişilerin cismani zararları da bu kapsamdadır.

b - Zarar Motorlu araç tarafından verilmelidir.

c - Zarar Motorlu aracın işletilmesi neden olmalıdır. Yani aracın trafiğe çıkarılmış olması ve kullanılması sırasında zararın meydana gelmesi gerekmektedir.

d - Zararın meydana gelmesi ile aracın işletilmesi arasında illiyet bağı bulunmalıdır.


TRAFİK KAZASI SONRASI TAZMİNAT

TRAFİK KAZASI ÖLÜMLÜ KAZALARDA TAZMİNAT

GENEL BİLGİLER

A. ÖLÜMLÜ TRAFİK KAZASI TAZMİNAT DAVASI

B. ÖLÜMLÜ TRAFİK KAZASI

C. MADDİ MANEVİ TAZMİNAT DAVASI

• Görevli mahkeme dava değerine göre belirlenir.

• Her dava, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça açıldığı tarihte davalının Türk Kanunu Medenisi gereğince ikametgahı sayılan yer mahkemesinde görülür. Haksız bir eylemden doğan dava o fiilin meydana geldiği yer mahkemesinde açılabilir. Motorlu araç kazalarından dolayı hukuksal sorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının merkezi veya şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibi, kazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde de açılabilir.

• Haksız eylemin meydana geldiği yerin dışında kalan bir yerde dava açıldığı ve karşı konulduğu takdirde istenilen ve madde kapsamında yer alan mahkemeye dosya gönderilmek üzere yetkisizlik kararı verilmelidir. (4 HD 29.05.2001 T. 2001/1994 E. 2001/5661 K.)

• Dava edilen kısım, alacağın son kısmı olmadığı ve alacağın tamamı da münazaalı bulunduğu takdirde alacağın tamamı göz önünde tutularak mahkemenin görevli olup olmadığının öncelikle saptanması gerekir.

• Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olup, yargılamanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden dikkate alınması zorunludur.

• Bedensel bir zarara uğrayan kimse, çalışma gücünün tümünü veya bir parçasını yitirmekten ve ileride ekonomik olarak karşılaşacağı yoksulluktan doğan zararın tazminini ve yaptığı tüm harcamaları isteyebilir.

• Hakim özel durumları göz önünde bulundurarak, bedensel zarara uğrayan kimseye ve ölüm halinde ölenin ailesine, manevi zararın karşılığı olarak tazminat verilmesine karar verebilir.

• Kişilik hakları hukuka aykırı olarak saldırıya uğrayan kimse, uğradığı manevi zararın tazminin isteyebilir. Hakim, manevi tazminatın miktarını belirlerken, tarafların sosyo-ekonomik yapılarını dikkate alarak karar verir.

• Sigortacı zarar ve ziyan talebinde bulunan üçüncü kişilerle doğrudan doğruya temasa geçerek anlaşma hakkını haizdir.

• Ancak sigortacının yazılı izni olmadıkça, sigorta ettiren tazminat talebini kısmen veya tamamen kabule yetkili olmadığı gibi zarar görenlere herhangi bir tazminat ödemesinde de bulunamaz.

Sigortacı;

a) Talep edilen tazminat ve giderleri hak sahibinin, kaza ve zarara

ilişkin tespit tutanağını veya bilirkişi raporunu ve gerekli belgeleri 

sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten itibaren,

b) Yaralanan kimselerin ilk yardım, muayene ve kontrol veya bu yaralanmadan

ötürü ayakta hastane, klinik ve diğer yerlerdeki tedavi giderleri

ile tedavinin gerektirdiği diğer giderleri, belgeleri ile birlikte kendisine

başvurma tarihinden itibaren, sekiz iş günü içinde sigorta teminat

limitleri dahilinde öder.

• Hasar halinde, hasar gören parça, onarımı mümkün değilse veya eşdeğeri parça ile değiştirilme imkanı yok ise yenisi ile değiştirilir. Bu durumda taşıtta bir kıymet artışı meydana gelse dahi bu fark tazminat miktarından indirilmez.

• Dava açılması halinde, sigorta poliçesinde yazılı limitlere kadar davanın takip ve idaresi sigortacıya ait olup, sigorta ettiren, sigortacının göstereceği avukata gereken vekaletnameyi vermek zorundadır. Sigortacı dava masrafları ile avukatlık ücretlerini ödemekle yükümlüdür. Şu kadar ki, hükmolunan tazminat sigorta bedelini geçerse, sigortacı bu masrafları sigorta bedelinin tazminata oranı dahilinde öder.


TRAFİK KAZALARINDA RÜCU DAVALARI -KASKO RÜCU DAVASI

GENEL BİLGİLER

• Sigortacı sigorta bedelini ödedikten sonra hukuken sigorta ettiren kimse yerine geçer.

• Sigorta ettiren kimsenin vaki zarardan dolayı üçüncü şahıslara karşı dava hakkı varsa bu hak, tazmin ettiği bedel nispetinde sigortacıya intikal eder.

• Sigorta ettiren kimse, sigortacıya intikal eden haklarını ihlal edecek bir hal ve harekette bulunursa sigortacıya karşı mesul olur.

• Sigortacı zararı kısmen tazmin etmiş ise sigorta ettiren kimse kalan kısmından dolayı üçüncü şahıslara karşı haiz olduğu müracaat hakkını muhafaza eder.

• Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.

• Motorlu araç ölüme veya yaralanmaya sebebiyet vermiş ise, kazaya karışan aracın başkalarına devir ve temliki veya üzerinde bir hak tesisini önlemek amacıyla olaya el koyan Cumhuriyet Savcılıklarınca, aracın tescilli olduğu tescil kuruluşuna trafik kaydı üzerine şerh düşülmesi için talimat verilir.

• Kaza anı ile Cumhuriyet Savcılığı´nca trafik kaydı üzerine şerh düşülmesi arasında geçen süreler içinde kötü niyetle yapılan araç tescilleri hükümsüz sayılır.

• Şerhin konulduğu tarihten itibaren bir ay içerisinde, şerhin kaldırıldığına veya devamına ilişkin mahkemekararı ibraz edilmediği takdirde bu şerh hükümsüz sayılır.

• İşletilme halinde olmayan bir motorlu aracın sebep olduğu trafik kazasından dolayı işletenin sorumlu tutulabilmesi için, zarar görenin, kazanın oluşumunda işleten veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere ilişkin bir kusurun varlığını veya araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekir.

• İşleten ve araç işleticisi teşebbüs sahibi, hakimin takdirine göre kendi aracının katıldığı bir kazadan sonra yapılan yardım çalışmalarından dolayı yardım edenin maruz kaldığı zarardan da sorumlu tutulabilir. Ancak, bu durumda işletici teşebbüs sahibinin sorumlu kılınabilmesi için kazadan kendisinin sorumlu olması veya yardımın doğrudan doğruya kendisine veya araçta bulunanlara yahut kazaya taraf olan üçüncü kişilere yapılması gerekir.

• İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.


 TRAFİK KAZASI MADDİ TAZMİNAT DAVASI DİLEKÇE ÖRNEĞİ

GENEL BİLGİLER

                        … ... HUKUK MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ’NE;

DAVACI : … ve … adına velayeten, kendi adına asaleten, …

VEKİLİ :

DAVALI :1-)… Sigorta A.Ş.

2-) … (sürücü) zorunlu değil*

3-) … (işleten)  zorunlu değil*

KONU : …/…/… tarihinde meydana gelen trafik kazası nedeniyle maddi tazminat istemimize ilişkindir.

AÇIKLAMALAR :

1-) Halen davalı sigorta şirketi nezdinde … numaralı zorunlu mali sorumluluk sigorta poliçesi ile kayıtlı bulunan davalılardan sigortalı …’ ın işleteni ve maliki olduğu … plaka numaralı araç, diğer davalı …’ın sevk ve idaresinde, …/…/… günü, saat …sıralarında, … caddesi üzerinde seyir halinde iken, o sırada karşıdan karşıya geçmekte olan müvekkillerimizin murisi …’e çarpmış ve adı geçenin ölümüne neden olmuştur.

2-) Müvekkillerimiz, murisin mirasçıları olup, buna ilişkin mirasçılık belgesi, dilekçemiz ekinde (Ek-1) sunulmuştur. Murisin ölümü sonucunda, desteğinden yoksun kalmışlardır. Öyle ki, muris, kaza tarihinde …yaşında olup, henüz genç yaştadır ve hanede çalışan tek kişidir. Murisin geride kalan eşi, ev hanımı olup, hiçbir gelir kaynağına sahip değildir. Aile, söz konusu kaza nedeniyle oldukça mağdur durumda kalmıştır.

3-) 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesi uyarınca, “işleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.”Mahkemenizce dosya üzerinde yapılacak araştırmada da görüleceği üzere, kaza sonrasında düzenlenen …/…/… tarihli kaza tespit tutanağında (Ek-2), sigortalı davalının işleteni bulunduğu aracın sürücüsü diğer davalı …, açık kural ihlali nedeniyle tam kusurlu bulunmuştur.

4-) Anılan verilere dayanılarak, müvekkillerimizin maddi anlamdaki kayıplarının telafisini teminen, davalı sigorta şirketine …/…/…tarihli istem yazısı (Ek-3) gönderilmiş ve fakat bu istemimiz, …/…/… tarihli ve …sayılı cevabi yazı (Ek-4) ile ret edilmiştir.

5-) İstemimizin söz edilen şekilde ret edilmesi ve müvekkillerimizin mağduriyetinin günden güne artıyor olması nedeniyle, mahkemenize başvurmak zorunluluğu doğmuştur.

HUKUKİ NEDENLER : 2918 S. K. m. 85, 91 ve 818 S. K. m. 41, 43, 45 ve Zorunlu Mali Sorumluluk Poliçesi Genel Şartları ve ilgili diğer tüm  yasal mevzuat.

HUKUKİ DELİLLER : Mirasçılık belgesi, …/…/…tarihli istem yazısı, …/…/…

tarihli cevabi ret yazısı, keşif ve bilirkişi incelemesi, tanık beyanları, yemin ve diğer tüm yasal deliller.

SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklamaya çalıştığımız nedenlerle ve fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla, … TL’nin destekten yoksun kalma tazminatı olarak ve kaza tarihinden başlayarak işletilecek yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsiline, mahkeme masrafları ile vekalet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini saygılarımla ve vekaleten arz ve talep ederim. …/…/                                                                                                                           Davacı Vekili                                                                                                                                 Av.

EKLER

Ek-1: Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı)

Ek-2: …/…/… Tarihli Kaza Tespit Tutanağı

Ek-3: …/…/…Tarihli Sigorta İstem Yazısı

Ek-4: …/…/…Tarihli Sigorta Şirketinin Cevabi Ret Yazısı


TRAFİK KAZALARINDA SİGORTA ŞİRKETİNE HASAR BİLDİRİM İHTARI

                                    İHTAR ÖRNEĞİ

                                   …  … NOTERLİĞİ’NE

İHTAR EDEN  :

VEKİLİ  :

İHTAR EDİLEN  :

KONU :  Hasar ihbarına ilişkindir.

AÇIKLAMALAR:

1-) Müvekkilimizin ….. .... …. şirketine ait … model, .. .. .... plaka sayılı araç, …/…./…. Tarihinde  şirketinizce düzenlenen ....... nolu trafik sigorta poliçesi ile şirketinize sigortalanmış bulunmaktadır.

2-) Müvekkilimize ait sigortalı araç, ../../.... tarihinde ..... sigorta şirketine sigortalanmış .. .. ..... plaka sayılı araca çarparak, aracın ve müvekkilimize ait sigortalı aracın hasara uğramasına neden olmuştur.

3-) ..... Sigorta Şirketi, yapılan trafik kazasından bir gün sonra müvekkilimizin şirketine ihtarname çekerek yapılan zararın giderilip .......-TL´lik miktarın ödenmesini aksi takdirde  yasal yollara başvurup hakkımızda icra takibi yapılacağını bildirmiştir.

4-) Söz konusu durumu tarafınıza ihbaren bildiririz.

İhtar Eden Vekili

         Av.                            

SAYIN NOTER;

Üç suretten ibaret olan işbu ihtarnamenin bir suretinin dairenizde saklanmasını, bir suretinin muhataba APS ile tebliğini ve muhataba tebliğ şerhini havi bir suretinin de tarafımıza verilmesini saygı ile ihtar eden vekili olarak talep ederiz. …/ …/  

               İhtar Eden Vekili  Av……


TRAFİK KAZASI DAVALARI

GENEL BİLGİLER

TRAFİK KAZALARI İLE İLGİLİ DAVA VE TAZMİNATLAR

Birçok vatandaşımızın bu konuda yasalarca kendisine tanınan hakları kullanmadığı gibi birçoğunun da bu haklardan haberdar olmadığını üzülerek görmekteyiz. Bu sebeple hem konunun aydınlatılması hem de yapılması gerekenler konusunda aşağıda bazı bilgiler verilmiştir.

a) ÖLÜMLÜ TRAFİK KAZALARI:

Ölümlü trafik kazaları ülkemizde sıklıkla yaşanmaktadır. Bu kazlardan sonra kanun koyucu vefat eden şahsın yakınlarına bazı konularda tazminat hakkı vermiştir. Bu tazminatları, başta destekten yoksun kalma tazminatı olmak üzere cenaze ve defin gideri, vefat eden şahsın vefatına kadar yapılan tedavi ve diğer masraflar, kazaya karışan aracın uğradığı hasarın maddi değeri gibi başlıklar altında ifade edebiliriz. Bu kısımdaki zararlar maddi zarar olarak değerlendirilir ve maddi tazminat talebine konu edilebilir. Bu başlıkları biraz daha açacak olursak;

1. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı:

Kaza sonunda hayatını kaybeden şahsın desteğinden yoksun kalanların, akrabalık bağı aranmaksızın yoksun kaldıkları bu desteği maddi karşılık olarak talep edebilme hakkını ifade eder. Anne, baba, çocuk ve kardeşler gibi müteveffa şahsın çekirdek ailesinden olanlar bu zararın tazmini talep edebilecekleri gibi, aralarında hiçbir bağ olmadığı halde müteveffadan sağlığında destek aldığını ispat edebilen 3. kişilerde bu tazminatı talep edebilirler.

2. Çocuk ölümlerinde destekten yoksun kalma tazminatı:

Kaza sonunda vefat eden küçük yaştaki çocuklar için de destekten yoksun kalma tazminatı talep edilebilir. Anne ve baba çocuğun ileriki yaşlarda kendilerine destek olacağını ileri sürerek tazminat talebinde bulunabilirler. Vefat eden çocuğun ve desteğini alması muhtemel şahsıların yaşları ve diğer etkenler nazara alınarak hesap edilecek tazminat hüküm altına alınmaktadır.

3. Hastane ve Tedavi Giderleri:

Kaza sonucunda hayatını kaybeden şahıs ölmeden önce tedavi görmüş ve yakınları tarafından başkaca masraflar yapılmışsa yapılan bu masraflar da maddi tazminat kapsamında değerlendirilerek tazmini talep edilebilecektir.

4.Defin ve Cenaze Giderleri:

Müteveffanın vefatı sebebiyle yapılan masraflarda yine maddi tazminat kapsamında değerlendirilerek talep edilebilmektedir. Bu konuda defin giderleri, cenazenin bir yerden bir yere taşınması için gerekli zorunlu masraflar, kefen masrafı, yemek giderleri vb. örnekler verebiliriz. Ancak uygulamada mahkemelerce 1.000 TL ila 2.000 TL gibi maktu miktarlar hüküm altına alınmaktadır. Ancak müteveffanın yakınları yaptıkları masrafın daha fazla olduğunu iddia ve ispat edebiliyorsa o bedelin hüküm altına alınması gerekir.

5.Manevi Tazminat:

Kaza sonrasında hayatını kaybedenlerin yaşadıkları elem ve ıstırabın bir nebze olsun tatmini için yasa koyucu tarafından öngörülmüş bir tazminat türüdür. Manevi tazminat bedelinin takdirini yasa koyucu münhasıran hâkime vermiştir. Hâkim maddi tazminata hükmederken dosyaya ibraz edilen raporlar ve diğer maddi verilerle hareket etmek zorunda iken, manevi tazminat konusunda hâkimi sınırlayan bir durum söz konusu değildir. Ancak bu durum hâkimin tamamen keyfi bir şekilde karar verebileceği anlamına da gelmemektedir. Hâkim tarafların sosyo-ekonomik durumları, kazanın ve vefatın kişiler üzerindeki etkisi gibi olguları dikkate alarak hakkaniyete uygun bir tazminata hükmedecektir.

b) YARALAMALI TRAFİK KAZALARI:

Yaralamalı trafik kazalarında ise durum biraz daha farklıdır. Burada kazadan etkilenen şahıs yaşamını sürdürdüğü için destekten yoksun kalma tazminatı yoktur. Bu sebeple uğranılan zarardan birinci derecede etkilenen yaralı şahıs, yaptığı tedavi giderleri, hastane de evinde yattığı sürede çalışamadığı için mahrum kaldığı gelirlerin tazminini talep edebilir. Ayrıca kaza sonrası maruz kaldığı süreçteki elem ve ıstırap için yine manevi tazminat talep edebilecektir.

İş Göremezlik Tazminatı:

Kaza sonrası yaralanan şahısta uzuv kaybı, kısmi veya tamamen felç olma durumu veyahut ta meslekte belli oranlarda kazanma gücünü kaybedenler ileriye yönelik olarak bu konuda tazminata hak kazanacaklardır.

Trafik kazası sonrası araçta meydana gelen maddi zararlar:

Kazaya karışan araçtaki maddi zararlarda yine zarara sebep olan şahıs ve sigortacısından talep edilebilecektir.

Trafik Kazası Sonrası Dava Açılacak Olanlar (Davalılar):

Bu davaların muhatabı yani davalısı her olayın kendi içinde değerlendirilecektir. Çünkü davalı sıfatı burada çok değişken olabilmektedir. Ancak biz burada sadece belli başlı konulara değineceğiz.

Kaza sonrası maddi tazminat talep edilecek olanlar:

Maddi tazminatlarda ilk muhatabımız yani davalı, aracın sürücüsüdür. Aracı kullanan şahıs rüşt sahibi değilse – çocuksa, akli melekeleri yerinde değilse vb.- bu şahsa velayeten velisine davanın yöneltilmesi gerekir. Diğer bir davalı ise aracın işleteni dediğimiz şahıs veya kurumdur. Kazayı yapan şahısla ruhsat sahibi farklı ise hem kazayı yapan şahsa hem ruhsat sahibine dava açabilirsiniz. Ancak burada da bir husus önem arz etmektedir; sadece aracın ruhsat sahibi olmak, davalı olmak için yeterli değildir. Kazaya karışan araç eğer gerçekten ruhsat sahibinin fiili tasarrufunda ise dava ruhsat sahibine de açılacaktır. Ancak ruhsat sahibi aracı farklı bir şahsa veya kuruma noter kanalıyla satışını yapmış ancak henüz trafikte devir yapılmamışsa o zaman davanın muhatabı aracı noter kanalıyla satın alan ve fiili tasarrufuna alan şahıs olacaktır.

Trafik Kazalarında Sigorta Şirketlerinin Sorumluluğu:

Maddi tazminata dayalı davalarda kazaya karışan karşı tarafın aracının ZMMS kapsamındaki trafik sigortası, ortaya çıkan maddi zararları sigortalısı ile müştereken ve müteselsilen ödemek zorundadır. Bu miktar sigorta poliçesinde belirtilen rakamla sınırlıdır. Yani ortaya kaza sonrasında 500.000 TL’lik zarar dahi çıkmış olsa, sigorta şirketi sadece poliçedeki miktar ve sigortalısının kusuru oranında sorumludur. Bu kapsamın dışındakiler için diğer davalılara gidilecektir. Şu anda ZMMS poliçe miktarları genellikle 125 ila 175.000 TL civarındadır. Ayrıca sigorta şirketleri sadece maddi zararlardan sorumlu olup manevi zararlardan bir sorumluluğu söz konusu değildir. Meğerki manevi tazminat için sigorta şirketine ekstra bir prim ödenmiş ve sigorta şirketi de bu bedeli ödemeyi taahhüt etmiş olmasın.

Sigortasız Araçların Karıştığı Trafik Kazaları:

Yasal zorunluluk olarak trafiğe çıkan tüm araçların ZMMS yaptırması zorunludur. Yaptırılmadığı takdirde idari para cezası uygulanmaktadır. Ancak bu sigortayı yapmakla mükellef olan birisinin süresinde sigorta yaptırmaması ve akabinde kazaya karışması durumunda ne olacaktır? Burada da yasalarımız “Güvence hesabı” fonunu öngörmüştür. Yani zarara uğrayan uğradığı maddi zararları sanki kazayı yapan şahsın sigortacısı gibi doğrudan Güvence Hesabına yöneltebilecektir. Güven Hesabı’nın sorumlu olduğu limitlerde yine yasayla ayrıca düzenlenmiştir. Sigorta şirketleri tarafından düzenlenen ZMMS poliçelerinden çok cüzi miktarda yapılan kesintilerle oluşturulan bu fon sayesinde, sigortasız araçlarda bir nevi sigortalanmış olmaktadır.

Çarpanı belli olmayan kazalar sebebiyle ortaya çıkan maddi zararlarda sorumluluk:

Burada da zarara uğrayan uğramış olduğu maddi zararların tazmini için yine Güvence Hesabına başvurabilir ve uğramış olduğu zararların tazminini buradan talep edebilir.

Tazminat hesaplamalarında dikkate alınacak unsurlar:

Trafik kazaları sonunda ortaya çıkan maddi zararların tespitinde birçok unsur dikkate alınmaktadır. Bunların başında kusur gelmektedir.

Trafik Kazalarında Kusur Ve Kusurun Tazminata Etkisi:

Hesap edilecek maddi tazminat belirlenirken kusur oranına göre bir değerlendirme yapılmaktadır. Mesela ortaya çıkan 10.000 TL’lik bir maddi zararda kazaya sebep olan şahıs % 60 sorumlu ise bu zararın 10.000 x %60 = 6.000 TL’lik kısmından kazaya karışan şahıs, aracın işleteni ve sigortacısı sorumlu olacaktır. Yani hesaplanan maddi zarardan % 40’lık bir indirim söz konusu olacaktır.

Tazminat Hesaplamalarında Evlenme Şansı İndirimi:

Kaza sonrasında karasını kaybeden erkeğin veya kocasını kaybeden bayanın daha sonra evlenme ihtimalleri olduğundan ve evlenecekleri bu şahıslardan sağlayacakları destekler sebebiyle hesaplanan tazminattan belli oranlarda indirim yapılmaktadır. Burada yasal bir kriter olmayıp mahkemelerce genellikle AYİM’nin vermiş olduğu bir kararda uyguladığı kriter dikkate alınmaktadır. Mağdurun bulunduğu yaş grubu dikkate alınarak aşağıdaki oranlarda hesap edilen tazminattan indirim yapılmaktadır.


 

 

 
                                  Sayaç
Bugün Tekil: 30 Bugün Çoğul: 0 Dün Tekil: 390 Toplam Tekil: 217678 Toplam Çoğul: 30
        Dataişlem